2022-10-24 - 12:49
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, AK Parti milletvekillerinin imzasını taşıyan Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin görüşmelerine başlandı.
Komisyon, AK Parti Bingöl Milletvekili Cevdet Yılmaz başkanlığında toplandı.
Teklifin sunumuna geçmeden önce muhalefet milletvekillerinin, usul hakkında konuşma taleplerine Yılmaz, "Usul tartışmak usul haline döndü." karşılığını verdi.
CHP Ankara Milletvekili Bülent Kuşoğlu, Yılmaz'ın bu ifadelerine tepki gösterdi. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nden sonra aynı hatalar ve usulsüzlüklerle dolu kanun tekliflerinin geldiğini, iktidarın bunu bir türlü önleyemediğini savunan Kuşoğlu, yine çok sayıda kanunda değişiklik yapan bir teklifin komisyon gündeminde yer aldığını anlattı.
Kuşoğlu, düzenlemede Anayasa'ya aykırı maddelerin bulunduğunu da öne sürdü.
HDP Diyarbakır Milletvekili Garo Paylan, cemevlerine ilişkin düzenlemelerin Plan ve Bütçe Komisyonunda torba yasa içerisinde görüşülmemesi gerektiğini, tüm vatandaşların eşit muamele görmediğini ileri sürdü.
AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir'in, "Bölücülük yapıyorsunuz." sözlerine Paylan, "Bölücülüğü siz yapıyorsunuz." yanıtını verdi.
Paylan'a, Komisyon Başkanı Yılmaz ve AK Parti milletvekilleri tepki gösterdi. Tartışmaların sürmesi üzerine Yılmaz, komisyona ara verdi ve tutanakların incelenmesini istedi.
Ara sırasında da AK Parti ve HDP milletvekilleri arasında laf atmalar devam etti.
Yılmaz, aranın ardından, Alevi-Bektaşi vatandaşların çok uzun süredir beklediği konunun, önce komisyonda ardından Genel Kurulda görüşüleceğini, bu açıdan tarihi gün olacağını, bu konunun, sadece belli bir partiye ait olmadığını vurguladı.
HDP'li Paylan, tüm vatandaşların vergi ödediğini ancak tüm ibadethanelere aynı hak ve imkanların tanınmadığını savundu.
AK Parti Giresun Milletvekili Cemal Öztürk'ün, Paylan'a "Alevilerden sana ne? Aleviler Müslüman." sözleri üzerine HDP ve AK Parti milletvekilleri arasında laf atmalar yaşandı.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, bütçe görüşmelerinin yapılacağı dönemde, bu tür bir torba kanun teklifinin Meclis'e gelmesinin doğru olmadığını söyledi.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara ilişkin düzenlemenin teklifte yer almasının doğru olmadığını ifade eden Cinisli, iktidarın, cemevlerine yönelik düzenlemeye muhalefetin "hayır" oyu kullanamayacağını bildiği için mahkemenin iptal ettiği düzenlemeyi de içeren bu teklifi "sinsi" şekilde TBMM'ye getirdiğini öne sürdü.
Usule ilişkin söz alan AK Parti'li Öztürk, Paylan'ı işaret ederek, "Aleviliği din olarak ortaya koyması benim kanıma, canıma dokundu. Alevilik bir din değildir, İslam'ın içindedir." diye konuştu.
Komisyon Başkanı Yılmaz, Öztürk'ün sözünü bölen Paylan'a, "Sayın Paylan, size, mikser üyesiniz desem ne olur? Eleştirdiğiniz insanların yaptığını, siz fazlasıyla yapıyorsunuz." diye tepki gösterdi.
CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenleme için bu kanun teklifinin TBMM'ye getirildiğini öne sürerek, "Bu teklifte ısrarcıysanız, Anayasa'ya karşı suç işliyorsunuz. 9. maddenin bu tekliften çıkarılmasını talep ediyorum." sözlerini sarf etti.
HDP Mersin Milletvekili Rıdvan Turan, bir Alevi olarak, bu kadar kadim, siyasal ve sosyal tarafları olan bir meselenin torba teklife sıkıştırılmasını, her şeyden önce siyasi nezakete uygun bulmadığını kaydetti. İktidarın, seçime az zaman kala Alevi oylarını almak için bu düzenlemeyi getirdiğini ileri süren Turan, "Aleviler bunu satın almaz." dedi.
Komisyon Başkanı Yılmaz, bütün partilerin kendi görüşlerini ifade etmek için komisyonda olduğuna dikkati çekerek, Mecliste çoğunluğun benimsediği görüşün, o dönem için hakim görüş olarak yasalaşacak bir düzenleme haline geldiğini anlattı.
Kendi görüşünü dayatmanın demokratik olmadığını vurgulayan Yılmaz, "Uzlaşmayı ararız ama 'herkes aynı düşünecek' diye bir kural dünyanın hiçbir parlamentosunda da bizde de olamaz." şeklinde konuştu.
Yılmaz, kanun teklifleri için "torba" ifadesinin resmi bir kavram olmadığına, TBMM'de "çeşitli kanunlarda değişiklik" içeren düzenlemelerin tartışıldığına işaret etti.
Cemevlerine ilişkin hususların ayrı görüşülmesi veya araştırma komisyonu kurulması yönünde öneriler getirilebileceğini dile getiren Yılmaz, ancak bunun belli süreçte kamuoyunda tartışılmış, olgun bir konu olduğunu söyledi. Yılmaz, muhalefetin, bu konudaki iyileştirici tekliflerinin daha sonra Meclis gündemine alınabileceğini belirterek, bu kanun teklifiyle cemevlerine yönelik olumlu bir adım atıldığını söyledi.
Yılmaz, teklifin Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik maddesi hakkındaki eleştirileri ise, "9. maddenin biraz daha olgunlaştırılması, çalışılması yönünde bir kanaat var hazırlık aşamasından gelen. Muhtemelen o konuyu, komisyonumuzun takdirleriyle tekliften çıkaracağız. Bu nedenle vaktimizi bu konuya harcamayalım, diğer konuları tartışalım." diye yanıtladı.
Öte yandan HDP milletvekilleri, sıralarına "Cem ibadetimiz, cemevleri ibadethanelerimizdir" yazılı döviz bıraktı.
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı, AK Parti İstanbul Milletvekili Abdullah Güler, komisyona teklife ilişkin sunum yaptı.
Komisyonda, siyasi parti grupları adına milletvekilleri, teklife ilişkin görüşlerini dile getiriyor.
CHP Grubu adına söz alan İstanbul Milletvekili İbrahim Özden Kaboğlu, cemevlerine yönelik düzenlemelerin, ayrı bir yasa teklifi içerisinde sunulması gerektiğini savundu.
Teklifin bazı maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu öne süren Kaboğlu, cemevlerinin elektrik giderlerinin, sanatsal faaliyetlere harcama yapan Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinden karşılanmasının doğru olmadığını söyledi. Kaboğlu, cemevlerine, Diyanet İşleri Başkanlığı nezdinde hizmet verilmesi gerektiğine işaret ederek, teklifin, "size su ve elektrik vereceğiz" söylemiyle Alevi toplumunu aşağıladığını iddia etti.
CHP Ankara Milletvekili Bülent Kuşoğlu, teklifle, birbiriyle ilgisi olmayan 13 kanunda değişikliğe gidildiğini; TBMM'nin sürekli aynı kanun tekliflerinde değişiklik yapmakla meşgul edildiğini söyledi.
İktidarın seçimleri almak için her şeyi yapmaya çalıştığını anlatan Kuşoğlu, "Türkiye, seçime giderken insaf ölçüleri dikkate alınmıyor. Tam bir yıkım ekonomisi uygulanıyor. Bu ülkenin yarınları var, çoluk çocuğumuz var." sözlerini sarf etti.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenlemenin geri çekilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getiren Kuşoğlu, teklifle, Merkez Bankasının fiyat istikrarını sağlama yetkisinin başka bir kuruma devredildiğini, bunun doğru olmadığını savundu. Kuşoğlu, "Bu, idareyi altüst etmektir. Bunlar sadece ekonomide yıkımı değil, hukukta da toplumsal hayatta da yıkımı getiren düzenlemeler." değerlendirmesinde bulundu.
HDP Mersin Milletvekili Rıdvan Turan, yoksulların yaşam standardının artırıldığı yönündeki söylemin gerçek dışı olduğunu, gelir adaletsizliklerinin tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de arttığını öne sürdü.
2023 yılı bütçesinde yer alan vergi istisna ve afların, bu torba teklifle devam ettirildiğini söyleyen Turan, iktidarın, yoksullardan aldığı meşruiyeti, üst sınıfları desteklemek için kullandığını iddia etti.
Teklifin Fiyat İstikrarı Komitesi'ne ilişkin maddesini hatırlatan Turan, "inzibati yöntemlerle kurulduğunu" öne sürdüğü bu tür komitelerin, fiyatların belirlenmesinde olumlu etki yaratamayacağını söyledi.
Alevilerin, cemevlerinin bir ibadethane olarak tanınmasını ve eşit vatandaşlık hakkından yararlanmayı istediklerini belirten Turan, bir Alevi olarak bugüne kadar birçok sıkıntıyla karşılaştığını dile getirdi. Turan, "Hala bu kadar geri bir yerden yasa teklifi sunmanın Alevileri incitmeyeceğini, bunu alkışlayacaklarını mı düşünüyorsunuz?" sorusunu yöneltti.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, kanun teklifinde, ödenecek vergiler için teminat talep edilmesine yönelik bir madde bulunduğunu, bu kaynağın seçim öncesinde nereye kullanılacağı yönünde endişe yarattığını söyledi. Cinisli, "Normal bir ekonomide, ödenecek vergi için önceden teminat alınmaması gerekir. 30 milyon lira alınması herkes için aynı anlama da gelmiyor." diye konuştu.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara ilişkin düzenlemenin tekliften çıkarılmasının doğru olduğunu ifade eden Cinisli, bu konunun tekrar TBMM'nin gündemine getirilmemesi gerektiğini belirtti.
Cinisli, Fiyat İstikrarı Komitesinin, Merkez Bankasının görevlerini devraldığını da iddia etti.
"AK Parti yöneticilerinin bilmediği ve sığ baktığı" bir kesim olan Alevilere yönelik düzenlemelerin teklifte bulunduğunu anımsatan Cinisli, teklifte bu konudaki gerekçenin "eğreti" olduğunu savundu.
MHP Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı, teklifin 6 maddesinde cemevlerine ilişkin düzenlemeler yapıldığını belirtti.
Dini veya mezhebi ne olursa olsun herkesin onurlu bir vatandaş olarak görüldüğüne işaret eden Kalaycı, Alevilerin, milli kimliğin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. Kalaycı, Alevi İslam inancına mensup vatandaşların haklı ve meşru talepleri bulunduğunu belirterek, "Artık önyargıları kırmalı, kuşku ve güvensizlikleri yenmeliyiz." diye konuştu.
Bu konuda ortak akıl ve geniş bir uzlaşma zemininin oluşturulması gerektiğini, partisinin görüşünün bu yönde olduğunu dile getiren Kalaycı, "Anlayışımızda Alevi de Sünni de bizimdir; cami de cemevi de bizimdir. Ayrımcılık yapanlar, asırlar geçse de Yezid'in safından hala çıkmayanlardır." ifadelerini kullandı.
Cemevlerine yönelik düzenlemeleri desteklediklerini vurgulayan Kalaycı, "Tarihi bir adım atılıyor. Yılların kanayan yarasıyla ilgili düzenleme yapılıyor. Hepimizin buna destek vermesi lazım. Çok önemli bir düzenleme olarak görüyoruz. Bunlar, Sayın Genel Başkanımız Devlet Bahçeli'nin çok öncesinden beri konuşmalarında dile getirdiği konular. Düzenlemeleri destekliyoruz." dedi.
AK Parti Giresun Milletvekili Cemal Öztürk, MHP'li Kalaycı'nın Aleviler konusundaki sözlerine katıldığını vurguladı.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenlemenin, tekliften çıkarılacağını anımsatan Öztürk, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının gerekçesinin henüz yayımlanmadığını belirtti. Bazı limanların özelleştirilmesi süreçlerini anlatan Öztürk, "Limanların büyütülmesi, özel sektörün yatırımlarına açılması için bu konunun tekrar çalışılması ve limanların Türk ekonomisine kazandırılması için yeniden gündeme getirilmesini talep ediyorum." şeklinde konuştu.
Teklifteki cemevlerine yönelik düzenlemeleri sıralayan Öztürk, "Bunları destekliyoruz. Yeter mi? Yetmez. Alevi-Bektaşi kültürüne sahip vatandaşlarımızın talepleri, mutlaka dikkate alınması ve karşılanması gereken ihtiyaçlardır. Bununla ilgili her türlü düzenlemeye varız." değerlendirmesinde bulundu.
HDP Antalya Milletvekili Kemal Bülbül, "Tekke ve Zaviyeler Kanunu'na göre Alevilik şu anda yasaktır. Bu teklif de Anayasa'ya aykırıdır. 12 Eylül Anayasası değişmeden eşit yurttaşlık hakkı düzenlenemez. AİHM'in cemevleri kararı, din dersi kararı var ama bunlar uygulanmıyor. Anayasa'nın 90. maddesi ihlal ediliyor. Aleviliği torbaya sığdırmaya çalışıyorsunuz." sözlerini sarf etti.
Bülbül'ün "AK Parti'nin Madımak katillerinin tarafını tuttuğunu" iddia etmesi üzerine ise Komisyon Başkanı Cevdet Yılmaz, Bülbül'ün iddiasının kabul edilemeyeceğini belirtti.
AK Parti Giresun Milletvekili Öztürk de AK Parti'nin Madımak'taki menfur olayı asla savunmayacağını kaydetti.
HDP'li Bülbül'ün, "eski AK Parti Milletvekili Mehmet Metiner'in bunu dile getirdiğini" öne sürmesi üzerine, AK Parti milletvekilleri, söz konusu ifadelerin, partilerinin görüşünü yansıtmadığını belirtti.
Komisyon Başkanı, AK Parti Bingöl Milletvekili Cevdet Yılmaz, HDP Antalya Milletvekili Kemal Bülbül'ün, eski AK Parti Milletvekili Mehmet Metiner hakkındaki iddiasını, Metiner'i arayarak sorduğunu anlattı. Metiner'in bir televizyon programında Suriye bağlamında değerlendirmede bulunduğunu, "Müslüman'ın zalimi de mazlumu da olabileceğini belirttiğini, Yezid için 'Allah'ın laneti üzerine olsun' ifadesini kullandığını" dile getirdiğini aktaran Yılmaz, Metiner'in, televizyon programının kapanışı sırasında sunucunun acele etmesi dolayısıyla sürçülisan ettiğini ancak herhangi bir kastı olmadığını söylediğini de ifade etti.
HDP İstanbul Milletvekili Zeynel Özen, Aleviler ile ilgili bir kurul oluşturulacağını ancak üyelerinin kimler olacağının bilinmediğini belirterek, "Bu, Alevilere kayyum atamaktan başka bir şey değil." sözlerini sarf etti.
AİHM'in Aleviler ve zorunlu din derslerine ilişkin kararlarına uyulmadığını söyleyen Özen, Alevilerin sorunlarına, bu kesimin görüşleri alınarak çözüm üretilmesi gerektiğini belirtti. Özen, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin "cemevlerinin ibadethane olduğunu" dile getirdiğini anımsatarak, MHP milletvekilleri açısından bugün bir samimiyet testi yapıldığını söyledi.
AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir, "Alevilik bir din değildir, mezhep de değildir. Alevilik bir kültürdür, her Alevi Müslümandır." dedi.
Aydemir'in sözlerine muhalefet milletvekilleri tepki gösterdi.
Komisyon Başkanı Cevdet Yılmaz da milletvekillerinden fikirlerini dile getirirken tanımlama yapmamalarını istedi.
Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Abdullah Güler, teklifin, cemevlerine yönelik düzenlemelerine yöneltilen eleştirileri anımsatarak, "Bu teklifi değersizleştirmeyelim, içini boşaltmayalım." şeklinde konuştu.
Komisyonda daha sonra Alevi sivil toplum örgütü temsilcileri, cemevlerine yönelik düzenlemeler hakkındaki görüşlerini dile getirdi.
Alevi Vakıfları Federasyonu Genel Başkanı Haydar Baki Doğan, TBMM'nin, cemevlerini ibadethane olarak kabul etmesini talep etti.
Doğan'ın, Komisyona inançlarının nasıl tarif edileceğini dinlemeye gelmediklerini söylemesi ve milletvekillerinden Aleviliği tanımlamaktan vazgeçmelerini istemesi üzerine Adalet Komisyonu Başkanı Abdullah Güler, Doğan'a, "Usul bilmiyor. Talimat verir gibi konuşuyor." şeklinde tepki gösterdi.
Bu sırada iktidar ve muhalefet milletvekilleri arasında laf atmalar yaşandı.
Haydar Baki Doğan'ın, konuşmasına devam ederken, Alevilere yönelik düzenlemenin, vergiye ilişkin bir teklifin içerisinde TBMM'ye getirilmesini eleştirmesi üzerine AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir, Doğan'a, kanun teklifini küçümsediği gerekçesiyle tepki gösterdi.
Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Yılmaz, Alevilik konusunda yüzyıllardır süren entelektüel tartışmaların, Plan ve Bütçe Komisyonunda yapılmaması gerektiğine dikkati çekerek, "Milletvekili olmayan bir arkadaşımızın milletvekillerine ayar verir gibi konuşmasını hiç kimse kabul edemez. Sivil toplum kuruluşu temsilcilerinden beklentimiz, fikrinizi açıkça ifade etmenizdir. Onu ifade edin, milletvekillerimiz de takdir etsinler." diye konuştu.
AK Parti Erzurum Milletvekili İbrahim Aydemir ise daha önce görüştüğü Doğan'ı beyefendi bir kişi olarak tanıdığını, Doğan'ın konuşmasının maksadını aştığını söyledi.
Adalet Komisyonu Başkanı Güler, Alevi sivil toplum örgütlerinin bazılarının da taraf olduğu davalarda alınan kararları inceleyerek bu konuda yapılması gerekenleri belirlediklerini anlattı. Sivas'ta Alevi canlarla büyümüş bir vatandaş hassasiyetiyle konuştuğunu dile getiren Güler, eksikliklerin olabileceğini, kademe kademe çalışmalar yaptıklarını, ilerleyen süreçte çok daha temel bir kanun noktasında düzenleme arzu ettiklerini kaydetti.
Güler, teklifin hazırlanmasında sarf edilen emeğin takdir edilmesini istedi.
Daha sonra konuşmasına devam eden Doğan, teklifin hazırlanmasında emeği geçen milletvekillerine teşekkür ederek, AİHM'in cemevlerine yönelik kararlarının yasal olarak dikkate alınmasını talep etti.
Alevi Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı Celal Fırat, aynı zamanda Alevi dedesi olduğunu belirterek, cemevlerinin, Alevilerin ibadethaneleri olduğunu vurguladı. Fırat, "Cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmesini istiyoruz." dedi.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, "Cemevlerinin faturalarının ödenmesinin Diyanet İşlerinden Kültür Bakanlığına alınması aslında cemevlerinin dini mabet olmaktan bir kültür merkezine indirgenmesi anlamına geliyor." sözlerini sarf etti.
MHP Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin dile getirdiği gibi partisinin de Aleviler gibi cemevlerini ibadethane olarak gördüğünü kaydetti. Kalaycı, "Teklifle cemevleri yasaya giriyor. Aslında devrim niteliğinde bir düzenlemedir." değerlendirmesinde bulundu.
Kalaycı, düzenlemenin eksiklerinin tamamlanabileceğine de işaret etti.
CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba, teklifin, Aleviler'in yıllardır dile getirdiği "eşit yurttaşlık" talebini karşılamadığını söyledi. Ağbaba, "Cemevlerinde tiyatro oynanmayacak, konser verilmeyecek. Bu insanlar yüzyıllardan beri yaptıkları gibi cemevlerinde ibadetlerini yapacak. Cemevleri otomatik olarak kültür evine dönüştürülmeye çalışılıyor." ifadelerini kullandı.
Ağbaba, Alevilerin sorunlarının çözümü için komisyon kurulmasını da talep etti.
Teklifin sunumuna geçmeden önce muhalefet milletvekillerinin, usul hakkında konuşma taleplerine Yılmaz, "Usul tartışmak usul haline döndü." karşılığını verdi.
CHP Ankara Milletvekili Bülent Kuşoğlu, Yılmaz'ın bu ifadelerine tepki gösterdi. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nden sonra aynı hatalar ve usulsüzlüklerle dolu kanun tekliflerinin geldiğini, iktidarın bunu bir türlü önleyemediğini savunan Kuşoğlu, yine çok sayıda kanunda değişiklik yapan bir teklifin komisyon gündeminde yer aldığını anlattı.
Kuşoğlu, düzenlemede Anayasa'ya aykırı maddelerin bulunduğunu da öne sürdü.
HDP Diyarbakır Milletvekili Garo Paylan, cemevlerine ilişkin düzenlemelerin Plan ve Bütçe Komisyonunda torba yasa içerisinde görüşülmemesi gerektiğini, tüm vatandaşların eşit muamele görmediğini ileri sürdü.
AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir'in, "Bölücülük yapıyorsunuz." sözlerine Paylan, "Bölücülüğü siz yapıyorsunuz." yanıtını verdi.
Paylan'a, Komisyon Başkanı Yılmaz ve AK Parti milletvekilleri tepki gösterdi. Tartışmaların sürmesi üzerine Yılmaz, komisyona ara verdi ve tutanakların incelenmesini istedi.
Ara sırasında da AK Parti ve HDP milletvekilleri arasında laf atmalar devam etti.
Yılmaz, aranın ardından, Alevi-Bektaşi vatandaşların çok uzun süredir beklediği konunun, önce komisyonda ardından Genel Kurulda görüşüleceğini, bu açıdan tarihi gün olacağını, bu konunun, sadece belli bir partiye ait olmadığını vurguladı.
HDP'li Paylan, tüm vatandaşların vergi ödediğini ancak tüm ibadethanelere aynı hak ve imkanların tanınmadığını savundu.
AK Parti Giresun Milletvekili Cemal Öztürk'ün, Paylan'a "Alevilerden sana ne? Aleviler Müslüman." sözleri üzerine HDP ve AK Parti milletvekilleri arasında laf atmalar yaşandı.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, bütçe görüşmelerinin yapılacağı dönemde, bu tür bir torba kanun teklifinin Meclis'e gelmesinin doğru olmadığını söyledi.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara ilişkin düzenlemenin teklifte yer almasının doğru olmadığını ifade eden Cinisli, iktidarın, cemevlerine yönelik düzenlemeye muhalefetin "hayır" oyu kullanamayacağını bildiği için mahkemenin iptal ettiği düzenlemeyi de içeren bu teklifi "sinsi" şekilde TBMM'ye getirdiğini öne sürdü.
Usule ilişkin söz alan AK Parti'li Öztürk, Paylan'ı işaret ederek, "Aleviliği din olarak ortaya koyması benim kanıma, canıma dokundu. Alevilik bir din değildir, İslam'ın içindedir." diye konuştu.
Komisyon Başkanı Yılmaz, Öztürk'ün sözünü bölen Paylan'a, "Sayın Paylan, size, mikser üyesiniz desem ne olur? Eleştirdiğiniz insanların yaptığını, siz fazlasıyla yapıyorsunuz." diye tepki gösterdi.
CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı, Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenleme için bu kanun teklifinin TBMM'ye getirildiğini öne sürerek, "Bu teklifte ısrarcıysanız, Anayasa'ya karşı suç işliyorsunuz. 9. maddenin bu tekliften çıkarılmasını talep ediyorum." sözlerini sarf etti.
HDP Mersin Milletvekili Rıdvan Turan, bir Alevi olarak, bu kadar kadim, siyasal ve sosyal tarafları olan bir meselenin torba teklife sıkıştırılmasını, her şeyden önce siyasi nezakete uygun bulmadığını kaydetti. İktidarın, seçime az zaman kala Alevi oylarını almak için bu düzenlemeyi getirdiğini ileri süren Turan, "Aleviler bunu satın almaz." dedi.
Komisyon Başkanı Yılmaz, bütün partilerin kendi görüşlerini ifade etmek için komisyonda olduğuna dikkati çekerek, Mecliste çoğunluğun benimsediği görüşün, o dönem için hakim görüş olarak yasalaşacak bir düzenleme haline geldiğini anlattı.
Kendi görüşünü dayatmanın demokratik olmadığını vurgulayan Yılmaz, "Uzlaşmayı ararız ama 'herkes aynı düşünecek' diye bir kural dünyanın hiçbir parlamentosunda da bizde de olamaz." şeklinde konuştu.
Yılmaz, kanun teklifleri için "torba" ifadesinin resmi bir kavram olmadığına, TBMM'de "çeşitli kanunlarda değişiklik" içeren düzenlemelerin tartışıldığına işaret etti.
Cemevlerine ilişkin hususların ayrı görüşülmesi veya araştırma komisyonu kurulması yönünde öneriler getirilebileceğini dile getiren Yılmaz, ancak bunun belli süreçte kamuoyunda tartışılmış, olgun bir konu olduğunu söyledi. Yılmaz, muhalefetin, bu konudaki iyileştirici tekliflerinin daha sonra Meclis gündemine alınabileceğini belirterek, bu kanun teklifiyle cemevlerine yönelik olumlu bir adım atıldığını söyledi.
Yılmaz, teklifin Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik maddesi hakkındaki eleştirileri ise, "9. maddenin biraz daha olgunlaştırılması, çalışılması yönünde bir kanaat var hazırlık aşamasından gelen. Muhtemelen o konuyu, komisyonumuzun takdirleriyle tekliften çıkaracağız. Bu nedenle vaktimizi bu konuya harcamayalım, diğer konuları tartışalım." diye yanıtladı.
Öte yandan HDP milletvekilleri, sıralarına "Cem ibadetimiz, cemevleri ibadethanelerimizdir" yazılı döviz bıraktı.
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı, AK Parti İstanbul Milletvekili Abdullah Güler, komisyona teklife ilişkin sunum yaptı.
Komisyonda, siyasi parti grupları adına milletvekilleri, teklife ilişkin görüşlerini dile getiriyor.
CHP Grubu adına söz alan İstanbul Milletvekili İbrahim Özden Kaboğlu, cemevlerine yönelik düzenlemelerin, ayrı bir yasa teklifi içerisinde sunulması gerektiğini savundu.
Teklifin bazı maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu öne süren Kaboğlu, cemevlerinin elektrik giderlerinin, sanatsal faaliyetlere harcama yapan Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinden karşılanmasının doğru olmadığını söyledi. Kaboğlu, cemevlerine, Diyanet İşleri Başkanlığı nezdinde hizmet verilmesi gerektiğine işaret ederek, teklifin, "size su ve elektrik vereceğiz" söylemiyle Alevi toplumunu aşağıladığını iddia etti.
CHP Ankara Milletvekili Bülent Kuşoğlu, teklifle, birbiriyle ilgisi olmayan 13 kanunda değişikliğe gidildiğini; TBMM'nin sürekli aynı kanun tekliflerinde değişiklik yapmakla meşgul edildiğini söyledi.
İktidarın seçimleri almak için her şeyi yapmaya çalıştığını anlatan Kuşoğlu, "Türkiye, seçime giderken insaf ölçüleri dikkate alınmıyor. Tam bir yıkım ekonomisi uygulanıyor. Bu ülkenin yarınları var, çoluk çocuğumuz var." sözlerini sarf etti.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenlemenin geri çekilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getiren Kuşoğlu, teklifle, Merkez Bankasının fiyat istikrarını sağlama yetkisinin başka bir kuruma devredildiğini, bunun doğru olmadığını savundu. Kuşoğlu, "Bu, idareyi altüst etmektir. Bunlar sadece ekonomide yıkımı değil, hukukta da toplumsal hayatta da yıkımı getiren düzenlemeler." değerlendirmesinde bulundu.
HDP Mersin Milletvekili Rıdvan Turan, yoksulların yaşam standardının artırıldığı yönündeki söylemin gerçek dışı olduğunu, gelir adaletsizliklerinin tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de arttığını öne sürdü.
2023 yılı bütçesinde yer alan vergi istisna ve afların, bu torba teklifle devam ettirildiğini söyleyen Turan, iktidarın, yoksullardan aldığı meşruiyeti, üst sınıfları desteklemek için kullandığını iddia etti.
Teklifin Fiyat İstikrarı Komitesi'ne ilişkin maddesini hatırlatan Turan, "inzibati yöntemlerle kurulduğunu" öne sürdüğü bu tür komitelerin, fiyatların belirlenmesinde olumlu etki yaratamayacağını söyledi.
Alevilerin, cemevlerinin bir ibadethane olarak tanınmasını ve eşit vatandaşlık hakkından yararlanmayı istediklerini belirten Turan, bir Alevi olarak bugüne kadar birçok sıkıntıyla karşılaştığını dile getirdi. Turan, "Hala bu kadar geri bir yerden yasa teklifi sunmanın Alevileri incitmeyeceğini, bunu alkışlayacaklarını mı düşünüyorsunuz?" sorusunu yöneltti.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, kanun teklifinde, ödenecek vergiler için teminat talep edilmesine yönelik bir madde bulunduğunu, bu kaynağın seçim öncesinde nereye kullanılacağı yönünde endişe yarattığını söyledi. Cinisli, "Normal bir ekonomide, ödenecek vergi için önceden teminat alınmaması gerekir. 30 milyon lira alınması herkes için aynı anlama da gelmiyor." diye konuştu.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara ilişkin düzenlemenin tekliften çıkarılmasının doğru olduğunu ifade eden Cinisli, bu konunun tekrar TBMM'nin gündemine getirilmemesi gerektiğini belirtti.
Cinisli, Fiyat İstikrarı Komitesinin, Merkez Bankasının görevlerini devraldığını da iddia etti.
"AK Parti yöneticilerinin bilmediği ve sığ baktığı" bir kesim olan Alevilere yönelik düzenlemelerin teklifte bulunduğunu anımsatan Cinisli, teklifte bu konudaki gerekçenin "eğreti" olduğunu savundu.
MHP Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı, teklifin 6 maddesinde cemevlerine ilişkin düzenlemeler yapıldığını belirtti.
Dini veya mezhebi ne olursa olsun herkesin onurlu bir vatandaş olarak görüldüğüne işaret eden Kalaycı, Alevilerin, milli kimliğin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. Kalaycı, Alevi İslam inancına mensup vatandaşların haklı ve meşru talepleri bulunduğunu belirterek, "Artık önyargıları kırmalı, kuşku ve güvensizlikleri yenmeliyiz." diye konuştu.
Bu konuda ortak akıl ve geniş bir uzlaşma zemininin oluşturulması gerektiğini, partisinin görüşünün bu yönde olduğunu dile getiren Kalaycı, "Anlayışımızda Alevi de Sünni de bizimdir; cami de cemevi de bizimdir. Ayrımcılık yapanlar, asırlar geçse de Yezid'in safından hala çıkmayanlardır." ifadelerini kullandı.
Cemevlerine yönelik düzenlemeleri desteklediklerini vurgulayan Kalaycı, "Tarihi bir adım atılıyor. Yılların kanayan yarasıyla ilgili düzenleme yapılıyor. Hepimizin buna destek vermesi lazım. Çok önemli bir düzenleme olarak görüyoruz. Bunlar, Sayın Genel Başkanımız Devlet Bahçeli'nin çok öncesinden beri konuşmalarında dile getirdiği konular. Düzenlemeleri destekliyoruz." dedi.
AK Parti Giresun Milletvekili Cemal Öztürk, MHP'li Kalaycı'nın Aleviler konusundaki sözlerine katıldığını vurguladı.
Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği limanlara yönelik düzenlemenin, tekliften çıkarılacağını anımsatan Öztürk, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının gerekçesinin henüz yayımlanmadığını belirtti. Bazı limanların özelleştirilmesi süreçlerini anlatan Öztürk, "Limanların büyütülmesi, özel sektörün yatırımlarına açılması için bu konunun tekrar çalışılması ve limanların Türk ekonomisine kazandırılması için yeniden gündeme getirilmesini talep ediyorum." şeklinde konuştu.
Teklifteki cemevlerine yönelik düzenlemeleri sıralayan Öztürk, "Bunları destekliyoruz. Yeter mi? Yetmez. Alevi-Bektaşi kültürüne sahip vatandaşlarımızın talepleri, mutlaka dikkate alınması ve karşılanması gereken ihtiyaçlardır. Bununla ilgili her türlü düzenlemeye varız." değerlendirmesinde bulundu.
HDP Antalya Milletvekili Kemal Bülbül, "Tekke ve Zaviyeler Kanunu'na göre Alevilik şu anda yasaktır. Bu teklif de Anayasa'ya aykırıdır. 12 Eylül Anayasası değişmeden eşit yurttaşlık hakkı düzenlenemez. AİHM'in cemevleri kararı, din dersi kararı var ama bunlar uygulanmıyor. Anayasa'nın 90. maddesi ihlal ediliyor. Aleviliği torbaya sığdırmaya çalışıyorsunuz." sözlerini sarf etti.
Bülbül'ün "AK Parti'nin Madımak katillerinin tarafını tuttuğunu" iddia etmesi üzerine ise Komisyon Başkanı Cevdet Yılmaz, Bülbül'ün iddiasının kabul edilemeyeceğini belirtti.
AK Parti Giresun Milletvekili Öztürk de AK Parti'nin Madımak'taki menfur olayı asla savunmayacağını kaydetti.
HDP'li Bülbül'ün, "eski AK Parti Milletvekili Mehmet Metiner'in bunu dile getirdiğini" öne sürmesi üzerine, AK Parti milletvekilleri, söz konusu ifadelerin, partilerinin görüşünü yansıtmadığını belirtti.
Komisyon Başkanı, AK Parti Bingöl Milletvekili Cevdet Yılmaz, HDP Antalya Milletvekili Kemal Bülbül'ün, eski AK Parti Milletvekili Mehmet Metiner hakkındaki iddiasını, Metiner'i arayarak sorduğunu anlattı. Metiner'in bir televizyon programında Suriye bağlamında değerlendirmede bulunduğunu, "Müslüman'ın zalimi de mazlumu da olabileceğini belirttiğini, Yezid için 'Allah'ın laneti üzerine olsun' ifadesini kullandığını" dile getirdiğini aktaran Yılmaz, Metiner'in, televizyon programının kapanışı sırasında sunucunun acele etmesi dolayısıyla sürçülisan ettiğini ancak herhangi bir kastı olmadığını söylediğini de ifade etti.
HDP İstanbul Milletvekili Zeynel Özen, Aleviler ile ilgili bir kurul oluşturulacağını ancak üyelerinin kimler olacağının bilinmediğini belirterek, "Bu, Alevilere kayyum atamaktan başka bir şey değil." sözlerini sarf etti.
AİHM'in Aleviler ve zorunlu din derslerine ilişkin kararlarına uyulmadığını söyleyen Özen, Alevilerin sorunlarına, bu kesimin görüşleri alınarak çözüm üretilmesi gerektiğini belirtti. Özen, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin "cemevlerinin ibadethane olduğunu" dile getirdiğini anımsatarak, MHP milletvekilleri açısından bugün bir samimiyet testi yapıldığını söyledi.
AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir, "Alevilik bir din değildir, mezhep de değildir. Alevilik bir kültürdür, her Alevi Müslümandır." dedi.
Aydemir'in sözlerine muhalefet milletvekilleri tepki gösterdi.
Komisyon Başkanı Cevdet Yılmaz da milletvekillerinden fikirlerini dile getirirken tanımlama yapmamalarını istedi.
Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Abdullah Güler, teklifin, cemevlerine yönelik düzenlemelerine yöneltilen eleştirileri anımsatarak, "Bu teklifi değersizleştirmeyelim, içini boşaltmayalım." şeklinde konuştu.
Komisyonda daha sonra Alevi sivil toplum örgütü temsilcileri, cemevlerine yönelik düzenlemeler hakkındaki görüşlerini dile getirdi.
Alevi Vakıfları Federasyonu Genel Başkanı Haydar Baki Doğan, TBMM'nin, cemevlerini ibadethane olarak kabul etmesini talep etti.
Doğan'ın, Komisyona inançlarının nasıl tarif edileceğini dinlemeye gelmediklerini söylemesi ve milletvekillerinden Aleviliği tanımlamaktan vazgeçmelerini istemesi üzerine Adalet Komisyonu Başkanı Abdullah Güler, Doğan'a, "Usul bilmiyor. Talimat verir gibi konuşuyor." şeklinde tepki gösterdi.
Bu sırada iktidar ve muhalefet milletvekilleri arasında laf atmalar yaşandı.
Haydar Baki Doğan'ın, konuşmasına devam ederken, Alevilere yönelik düzenlemenin, vergiye ilişkin bir teklifin içerisinde TBMM'ye getirilmesini eleştirmesi üzerine AK Parti Manisa Milletvekili Uğur Aydemir, Doğan'a, kanun teklifini küçümsediği gerekçesiyle tepki gösterdi.
Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Yılmaz, Alevilik konusunda yüzyıllardır süren entelektüel tartışmaların, Plan ve Bütçe Komisyonunda yapılmaması gerektiğine dikkati çekerek, "Milletvekili olmayan bir arkadaşımızın milletvekillerine ayar verir gibi konuşmasını hiç kimse kabul edemez. Sivil toplum kuruluşu temsilcilerinden beklentimiz, fikrinizi açıkça ifade etmenizdir. Onu ifade edin, milletvekillerimiz de takdir etsinler." diye konuştu.
AK Parti Erzurum Milletvekili İbrahim Aydemir ise daha önce görüştüğü Doğan'ı beyefendi bir kişi olarak tanıdığını, Doğan'ın konuşmasının maksadını aştığını söyledi.
Adalet Komisyonu Başkanı Güler, Alevi sivil toplum örgütlerinin bazılarının da taraf olduğu davalarda alınan kararları inceleyerek bu konuda yapılması gerekenleri belirlediklerini anlattı. Sivas'ta Alevi canlarla büyümüş bir vatandaş hassasiyetiyle konuştuğunu dile getiren Güler, eksikliklerin olabileceğini, kademe kademe çalışmalar yaptıklarını, ilerleyen süreçte çok daha temel bir kanun noktasında düzenleme arzu ettiklerini kaydetti.
Güler, teklifin hazırlanmasında sarf edilen emeğin takdir edilmesini istedi.
Daha sonra konuşmasına devam eden Doğan, teklifin hazırlanmasında emeği geçen milletvekillerine teşekkür ederek, AİHM'in cemevlerine yönelik kararlarının yasal olarak dikkate alınmasını talep etti.
Alevi Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı Celal Fırat, aynı zamanda Alevi dedesi olduğunu belirterek, cemevlerinin, Alevilerin ibadethaneleri olduğunu vurguladı. Fırat, "Cemevlerinin ibadethane olarak kabul edilmesini istiyoruz." dedi.
İYİ Parti Erzurum Milletvekili Muhammet Naci Cinisli, "Cemevlerinin faturalarının ödenmesinin Diyanet İşlerinden Kültür Bakanlığına alınması aslında cemevlerinin dini mabet olmaktan bir kültür merkezine indirgenmesi anlamına geliyor." sözlerini sarf etti.
MHP Konya Milletvekili Mustafa Kalaycı, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin dile getirdiği gibi partisinin de Aleviler gibi cemevlerini ibadethane olarak gördüğünü kaydetti. Kalaycı, "Teklifle cemevleri yasaya giriyor. Aslında devrim niteliğinde bir düzenlemedir." değerlendirmesinde bulundu.
Kalaycı, düzenlemenin eksiklerinin tamamlanabileceğine de işaret etti.
CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba, teklifin, Aleviler'in yıllardır dile getirdiği "eşit yurttaşlık" talebini karşılamadığını söyledi. Ağbaba, "Cemevlerinde tiyatro oynanmayacak, konser verilmeyecek. Bu insanlar yüzyıllardan beri yaptıkları gibi cemevlerinde ibadetlerini yapacak. Cemevleri otomatik olarak kültür evine dönüştürülmeye çalışılıyor." ifadelerini kullandı.
Ağbaba, Alevilerin sorunlarının çözümü için komisyon kurulmasını da talep etti.
