MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Teşekkür ederim.

Kooperatifler Kanunu Teklifi'nin 13'üncü maddesi üzerine CHP Grubumuz adına söz almış bulunuyorum.

Türkiye'de kurulu kadın kooperatifleri sektörü küçük olsa da ülke genelinde ortaklarına ve topluma mal ve hizmet sunmaktadır. Kadın kooperatiflerinin sosyal ve ekonomik amaçlı kendilerine has yapılan anlaşmasına ve tanınmasına ihtiyaç vardır. Bütünleyici ve destekleyici bir mekanizma hayata geçirilmedikçe kadın kooperatifleri sadece ayakta kalma mücadelesi vermeye devam edecek ve ne yazık ki gelişemeyecektir. Arkadaşlar, ortalama iki buçuk yılda bir kadın kooperatifinin kapandığı istatistiklerle ölçülmüştür.

Türkiye'de, yoksullukla mücadelede ve kadınların güçlenmesinin önünün açılmasında kooperatifler büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde 192'si aktif, toplam kadın kooperatifi sayısı 227'dir ve ilk olarak 1999 yılında başlanmıştır kadın kooperatifleşmesine.

Değerli milletvekilleri, ülkemizde kadınların iş gücüne katılım oranı oldukça düşüktür; Türkiye'de 15 yaş üzeri 30 milyon kadın nüfusunun sadece 10 milyon 723 bini iş gücüne katılabilmekte. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini besleyen, kadını istihdam dışına iten politikalar ve sosyal yaşamdan uzaklaştırılan kadınlar, Türkiye'de hem ekonomik hem de sosyal özgürlükten yoksun yaşamaktadırlar. Türkiye'de kadının karşısına en büyük sorun olarak şiddet, işsizlik, eğitimsizlik ve taciz gibi sorunlar gelmektedir. Ülkemizde her 10 kadından 7'si iş bulamıyor arkadaşlar, kadınların istihdama katılım oranı yüzde 29,3. Maalesef, 15 yaş ve üzeri 20 milyon kadın iş yaşamının dışında. Kadınların erkeklerle yaptığı aynı işe rağmen daha az ücret aldıkları ortada. Yüzde 34,93'ü herhangi bir işte çalışmıyor ya da iş arıyor. İşsizlik türlerinin tamamında, her alanda maalesef "kadın" adına rastlıyoruz. Pandemi tabii, bunu bir kat daha artırdı. 9 milyon 635 bin ev kadını iş gücüne dâhil olamıyor, iş bulma umudu olmadığı için de artık iş aramaktan vazgeçmiş durumda. 15-24 yaş arasındaki 5 milyon 795 bin genç kadının yüzde 32'si ne eğitimde ne iş yerinde yani arada bir yerde, nerede oldukları istatistiklerde görünmüyor.

Evet, kadınların kooperatif kurmasının başlıca nedenlerinden ilki iş olanağı yani ekonomik; ikincisi, sosyal açıdan kooperatif kurmaya çalışıyorlar ve ortak sorunlara çözüm bulmak amacıyla kooperatif kuruyorlar. Ekonomik hayatta kendilerine yer bulmak için, istihdam ve gelir elde imkânı sağlamak adına kooperatif kuran kadınlar çok düşük sermayelerle başlıyorlar. İşlerini geliştirme olanaklarını hem sosyal hem ekonomik olarak güçlendirmek amacıyla tabii ki Ticaret ve Tarım Bakanlıklarından, Kalkınma Ajanslarından ve Avrupa Birliğinden fonlar alıyorlar arkadaşlar. Ama tabii, bu fonların çeşitli kriterleri var ve vergilendiriliyor bu fonlar. Dolayısıyla tamamen amaca uygun olarak kullanılsa bile vergi alındığı için kadınlar bu fonlara erişimde zorlanmaktalar.

Doğrusu, bu kadınlara, bu hibelerde de verginin kaldırılmış olması gerekiyordu Kooperatifler Kanunu Teklifi'nde, bunu da beklerdik ama ne yazık ki olmadı. Yine, benzer şekilde, Türkiye'de TÜİK rakamlarına göre genç işsizlik sayısı yüzde 24,7. Tabii, "Türkiye Sayın Tayyip Erdoğan'ı mutlu etme kurumu" diyoruz biz ona, çünkü TÜİK ne kadar doğru veriyor... "Her 4 gençten 1'i işsiz." diyor TÜİK bile. Bu durumda biz yine de gençlerin de bu muafiyetten yararlanmasını istedik ama maalesef yine Komisyonda AKP ve MHP oylarıyla reddedildi.

Yine, ortaklarının çoğu engellilerden ve 18-25 yaş arası kadınlardan oluşan kooperatiflerle ilgili odaların nakdî destek yapması talebimiz yine AKP ve MHP oylarıyla maalesef reddedildi.

Değerli milletvekilleri, çoğunluğu kadınlardan oluşan ve kadın emeğinin değerlendirilmesi amacıyla kurulan kooperatifler ve ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerden kuruluş aşamasında ve faaliyet dönemlerinde tescil ve ilan ücreti alınmayacağı yasalaşacak. TOBB Kanunu gereği yine 2 katı kadar tahsilatı yapan oda tarafından üye kooperatife destek ödenmesiyle ilgili verdiğimiz önergemiz maalesef yine reddedildi. Kanunun yükümlülüğünü yerine getiren ve ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan kooperatiflerde ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşuyorsa bu koşulların sürdürülmesi kaydıyla...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurunuz.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Devamla) - ...oda nakdî olarak bizce destek yapmalıdır.

Değerli milletvekilleri, kooperatiflerde lider pozisyondaki kadın sayısının diğer işletmelere göre daha fazla olduğu dikkate alınmalıdır. Bu nedenle kadın kooperatiflerinin kamu, diğer kurum ve kuruluşlardan aldıkları hibeler vergiden muaf olmalıdır. Bakın, noterden tutun pek çok alanda hem aidat ödüyorlar hem harç ödüyorlar hem de vergi ödüyorlar. Kadınların bu alanda mutlaka desteklenmesi gerekiyor arkadaşlar. (CHP sıralarından alkışlar)

Evet, kadınlarını kalkındırmayan ülkelerin medeniyeti yakalayamadığı ortada. Norveç'e, İzlanda'ya, Finlandiya'ya baktığımız zaman kadınlarıyla omuz omuza, yan yana; ne erkeklerden bir adım geride ne de bir adım önde ama yan yana yürüyen ülkelerin kalkındığını ve geliştiğini görüyoruz. Ülkemizde kadın adının her alanda daha çok yer alması gerektiğine inanarak hepinize saygılar sunuyorum.

Teşekkür ediyorum. (CHP sıralarından alkışlar)