MURAT BAKAN (İzmir) - Şimdi, Sayın Bakan teşekkür ederiz sunumunuz için.

Su kanunundan bahsettiniz, sadece su kanunu değil, biyolojik çeşitlilik kanunu ve iklim kanunu bu üç kanun çok önemli, bunların çıkması lazım, bu sizin Bakanlığınızı da doğrudan ilgilendiriyor. Yani bu konuda siz, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bilhassa, iki bakanlığın etkisi çok önemli. Biz çıkartacağız Meclis olarak bunu ama tabii, bakanlıklarla koordineli bir şekilde yapılması lazım bu çalışmanın çünkü bu noktadaki bilgi sizde, biz de Parlamentoda bunu yasalaştıracağız.

Şimdi, suyla ilgili, doğrudan sizin Bakanlığınızla ilgili değil ama suyu da siz anlattığınız için söylüyorum. Bu kömürlü termik santrallerle ilgili, kömürlü termik santrallerin su kullanımıyla ilgili ciddi sıkıntılar var yani bir kömürlü termik santral 3,5 dakikada bir olimpik yüzme havuzu kadar su çekiyor. Özellikle kullanım suyu, içme suyu ve tarımda kullanılabilecek suyu çekiyor, soğutmada kullanıyor ve bununla ilgili TÜBİTAK MAM'ın Ceyhan Havzası'nda yaptığı araştırma da bölgedeki su kullanımı noktasında en fazla termik santrallerin su kullanımı yaptığı ve en büyük kirleticinin de termik santraller olduğunu söylüyor. Bir başka şey, suyla ilgili termik santrallerin, bacadan çıkan partiküller ve cürufun rüzgârla beraber havaya karışarak hem yer üstü sularını hem yer altı sularını kirlettiği. Biz bugüne kadar hep sera gazı emisyonu, karbon salınımı anlamında termik santralleri konuştuk ama termik santrallerin su kirleticisi olarak da, hem kullanıcısı hem kirleticisi olarak da rolü var. Dolayısıyla, sizin de sadece orman alanı değil, tarım noktasında buna dikkat etmeniz gerekir diye düşünüyorum.

Bir başka konu: Arazi kullanımı, ormanların kullanımı daha doğrusu. Biz bugün Orman Genel Müdürlüğünün sitesine girdik ve baktık, hani siz buraya birtakım bilgiler veriyorsunuz, buradaki arkadaşlarımız da getiriyor ama biz kendimiz girelim, bakalım dedik, hangi konularda orman izin vermiş? Bakın, ormandan izinler, bu Bakanlığın sitesinden aldığım, çıkarttığım sayfa. Orman Genel Müdürlüğünün verdiği turistik tesis izni var. Mesela 2019'da bir tane vermiş, 2017'de bir tane vermiş, 2016'da beş turistik tesis, 2015'de beş turistik tesis, 2014'te beş turistik tesis; eğitim tesisi, spor tesisi, sağlık tesisi, mezarlık, sokak hayvanları bakımevi, katı atık bertaraf, altyapı, atık su, ulaşım için, savunma için, madenleri saymıyorum çünkü dolu madenlerle ilgili şey, define arama için izin vermiş Orman Genel Müdürlüğü. Yani orman alanlarına bu kadar çok faaliyet için izin verilmemesi gerekiyor, mutlak korunması gereken alan. Ekosistemi koruyabilmek için, oradaki biyolojik çeşitliliği koruyabilmek için önemli orman alanları, diğer taraftan karbon yutak alanı. Dolayısıyla, suyu tek başına korumak yetmez yani ormanıyla, tarım alanlarıyla, ovasıyla, havzasıyla hepsini bir arada koruduğunuz zaman ekosistemi bütünlüklü olarak korumuş oluyorsunuz.

Tarımla ilgili de bir başka konu, yine sizin Bakanlığınızı ilgilendiriyor: Suyun en büyük kirleticilerden birisi de tarım yani gübre ve tarım ilacı kullanımı, pestisitler biliyorsunuz yer altı sularını ciddi şekilde kirletiyor. Mesela Susurluk'tan gelen en büyük kirlenme yine tarım kaynaklı. Dolayısıyla, sizin bununla ilgili, yine Çevre ve Şehircilik Bakanlığıyla koordineli bir şekilde, suyun kirlenmesini önleyecek tedbirleri de almanız lazım.

Bu havzalar arası su transferini söylediniz, ben bununla ilgili çok geniş açıklamalar yaptım, bu Komisyonda siz de tutanaklardan okumuşsunuzdur tekrar etmek istemiyorum. Yani mümkünse havzanın kendi içinde su sorununu çözmek lazım, ciddi ekolojik etkileri var, havzanın alındığı su, geçici bir çözüm yani o. Dolayısıyla, ürün deseni noktasında tarımdaki su kullanımını o bölgenin iklimine uygun olarak çalışmak lazım. Konya Kapalı Havzası'yla ilgili de özellikle yem bitkileri -çok su isteyen, ekildiği burada yapılan sunumlarda daha önce söylendi sizin bu konularda çalışmanız lazım- ama suyla ilgili hepsinden önemlisi damlama sulama yani bu bir seferberlik, millî seferberlik olması gerekir çünkü en büyük su kaybımız sulama da, yani vahşi sulama da. Yapılan iyi şeyler var, Sayın Bakan çok defa "Kapalı sisteme geçtik, suyu naklederken ark sisteminden buharlaşma kaybımız azaldı." vesaire diyor ama asıl kayıp sulamada, vahşi sulama yani bizim bunu damla sulamaya hatta onunda çeşitleri vardı burada arkadaşlar anlatmışlardı, yer altı damla sulamaya geçmek ve bununla ilgili devletin kaynaklarının bir kısmını, bütçesinin bir kısmını bu işe ayırması gerekir. Bu, millî bir meseleyse; bu, bir ulusal güvenlik meselesiyse bizden sonraki nesillerin de suyunu koruyacaksak...

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Su kullanıcılarını eğitmek lazım. Açık bırakıyor damlama sulama...

MURAT BAKAN (İzmir) - Bunu yasal düzenlemeye bağlayıp, gerekirse bir ödül ve ceza sistemiyle suyu kullandığında ücretini yüksek alarak. Yani artı teşvik de etmek lazım yani burada devletin yönlendirici bir şeyi var. Bir de Tarım Kanunu'ndan kaynaklanan, çiftçiye ayrılması gereken yüzde 1 bütçeden bir pay var, mesela o iş burada kullanılabilir yani çiftçiye ayrılması gereken pay.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Aslında o parayı burada kullansak bunu teklif etsek çok daha iyi olur.

MURAT BAKAN (İzmir) - Evet, çok güzel olur.

Bir de arazi kullanım planlarının bir an önce hazırlanması ve hayata geçirilmesi lazım.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - O parayı burada kullansa iş biter.

MURAT BAKAN (İzmir) - Bunu çok önemli buluyoruz, TEMA Vakfı da bunu uyguladı.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Biz de Mecliste teklif edelim bunu.

MURAT BAKAN (İzmir) - Tabii.

Büyük ovaların tarım dışı her türlü faaliyetten korunmasının sağlanması lazım. Tarım güvenliği ulusal güvenlik meselesidir, su gibi yani. Dolayısıyla, kendi kendine yeten bir ülkenin tarım alanlarını hassasiyetle koruması lazım. Büyük ovalarımızda tarım dışında hiçbir faaliyete izin verilmemesi lazım, yani istisnasız. Bununla ilgili nasıl bir şey yapılacaksa... Yönetmeliği siz yaparsınız, yasal düzenlemeyi biz yaparız.

CİHAN PEKTAŞ (Gümüşhane) - Geçen sene kanun çıkardık bununla ilgili.

MURAT BAKAN (İzmir) - Evet. Yani hâlâ ovalarda tarım dışı faaliyete izin verilebiliyor. Yani şimdilik çok konuştuk bu konuları, benim katkı olarak söyleyeceklerim bunlar.

Tekrar sunumunuz için teşekkür ediyorum.