NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Merhabalar, bende Sayın Bakanı, heyetini ve üyeleri selamlıyorum.

Umarım ki bu ramazan berekete, barışa ve bu konuştuğumuz sorunlara çözüm olacak bir şeye vesile olur.

Birkaç soruyla başlayacağım: Bu Komisyon aynı zamanda suça sürüklenen çocuklarla ilgili ya da kanuna muhalefet çocuklarla ilgili ama SSÇ'yle ilgili sayısal rakam ile buradaki tedavi rakamları arasında bir fark var. Yani bu farkın kendisi tanı, tespit, istatistikle mi ilgili bir mesele, yoksa başka bir gerekçesi var mı? Özellikle eylem planındaki koordinasyonunun bir verisi olarak burada sunabilir misiniz?

İkincisi: Hapishanedeki çocuklarda uyuşturucu kullanımıyla ilgili özel bir tedavi süreci işletiliyor mu yani çocuk ve gençlik hapishanelerinde bulunan çocuklarla ilgili? Yine hapishanelerdeki çocuk hasta sayılarıyla ilgili, çocuklara ilgili özgün, özel ne gibi tedbirler, ne gibi sağlık süreçleri işletiliyor? Çocukların psikiyatri desteği hapishanelerde nasıl çocuk ergen psikiyatrileri çünkü ben yakın zamanda, geçen toplantıya da gelmiştim, Şırnak'ta tutuklanan çocukların durumunu gündem yapmıştım. Maalesef ki o çocuklar hâlâ tutuklu, ben onları görmeye gittim. Hatay'da gözaltında, işkenceyle tutuklanan çocuklar maalesef ki durum Hatay'da da devam etmiş, hem çıplak arama hem saçlarının zorla kesilmesi hem elbiselerin verilmemesi. Görüşmede onlara sordum: Burada psikiyatrist var mı, görüşme imkânı var mı? Sadece giriş anında onlara anket benzeri bir şey dolduruyorlar. "Vücudunuza dövme var mı, daha önce uyuşturucu kullandınız mı, uyuşturucu kullanan bir yere gittiniz mi, kumar bağımlılığınız var mı?" gibi bir "check" listesi gibi bir liste yapılıyor ama aradan bir ay geçmesine rağmen çocuklarla hiçbir anlamda bir temas, bir iletişim sağlanmamış. Ne işkence görmesi beyanını Bakanlığa iletmemize rağmen buna özgün bir tedbir ya da bir yaklaşım ne de orasıyla ilgili durum. Bunu idareyle konuştuğumuzda şu cevap verildi: Bir çocuk ergen psikiyatristimiz var, o da haftanın üç günü geliyor, iki günü burada değil ve 400 çocuk var. Yani bu rakam sadece dışarıdaki tabloda değil, hapishanelerde ve burası çocuklarla ilgili bir karar verecekse hapishanedeki tedaviye erişimi ve psikiyatrik durumun da buradaki duruma bir kriter ya da bir değerlendirme olarak ele alınması gerektiğini düşünüyorum.

Yine, çocuk ergen psikiyatrisinin bu Hatay dışındaki diğer hapishanelerdeki dağılımını merak ediyorum. Yine, aile hâkimlikleri tarafından çocuklara ilişkin verilen tedbir kararları var, uygulamaları var çocuklarla ilgili. Bu tedbir uygulamalarında uyuşturucu kullanan çocuklarla ilgili verilen tedbirlerle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile sizin Bakanlığın arasındaki eylem planından kaynaklı ya da haricen bir protokol, bir çalışma, bir süreç işletiliyor mu, bunu soracağım.

Eylem planı önemli, baktığımızda çok ciddi sonuçları ve tedbir önleme mekanizması sunuyor; Sağlık, İçişleri, Millî eğitim, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Ancak bu seneki çocuk kurumlarının bir değerlendirme raporunda özellikle 2024'ten sonra bu eylem planı hâlen uygulanıyor mu diye soruyorlar ve izleme raporunun şeffaf veri sunmadığını, özellikle 8 Marta gidiyoruz, bu eylem planında kadınlara özel rehabilitasyon merkezleriyle ilgili bir vaat vardı ama bu hiçbir şekilde yerine getirilmedi hem çocuklar açısından hem kadınlar açısından. Tedavi altyapısının yetersiz olduğunu biz vermiş olduğunuz rakamlardan biliyoruz ki maalesef, hem bağımlılık tedavi rehabilitasyon süreci. Üniversite ve Bakanlığa ait 24 ve bunların yatak kapasitesi 232. Bu rakam ne çocuklar açısından ne yetişkinler açısından asla yeterli bir altyapı sunmuyor. Millî Eğitim Bakanlığının önleme yönüyle katkısı ve etkisi çok fazla, okullarda sürekli değil, sistematik değil, daha çok kampanya ve seminer şeklinde çocuklara bir bilgilendirme yaptığını görüyoruz. Eylem planında ifade edilen ancak şu an ne kadarını gerçekleştirdiğinizi söyleyebilirsiniz. Yakalanan madde sayısı ile yani gözaltı, işte operasyon sayısı ile burada sunulan tedavi ve rehabilitasyon önleme mekanizmaları arasında gerçek bir uçurum var. Bu tablo nereye kadar bu şekilde sürdürülebilir? Bu konudaki tutumunuz ve planla ilgili durum ne?

Şırnak AMATEM Bakanlığa baktığımızda hâlâ var görünüyor ama 2019'dan beri görünürde var, gerçekte yok. Bunun ilgili önerge verdik. Siz Şırnak ziyaretiniz öncesi bizden bilgi istemiştiniz Sayın Bakan, o bilgilendirmede de yazdık, şöyle: 2019'da Şırnak'ta bir AMATEM kurulması kararı veriliyor Bakanlık, Valilik, hastane tarafından, yer de merkezî olması için Cizre seçiliyor, Cizre'de de bir bina buna ayrılıyor, hazırlıkları yapılıyor AMATEM'in açılacağına ilişkin ancak Covid-19 gerekçesiyle orayı Covid-19 tedavi merkezi hâline getiriyorlar, bu merkez Covid süreci sonlandıktan sonra, şu an fizik tedavi rehabilitasyon merkezi olarak kullanılıyor; görünürde AMATEM var, hâlâ sitenizde duruyor, hâlâ yazdığınızda Şırnak'ta AMATEM var görünüyor ama yedi yıldır olmayan bir AMATEM'in propagandası yapılıyor. O nedenle, burada verilen rakamlardaki gerçeklikle ilgili sorgulama hakkımız olduğunu ben düşünüyorum. Bu merkezler ne kadar var, ne kadar faal, ne kadar işler? O nedenle, sonucunun, çalışan personel sayısının şeffaf bir şekilde paylaşılması gerektiğini ben düşünüyorum.

Şırnak, 600 bine yakın nüfusu olan bir şehir; en çok doğum oranı olan bir şehir; çocuk nüfusu çok fazla, genç işsizlik nüfusu çok fazla, kırsal dağılımı çok yoğun. Şırnak'ta her hafta, yerel haber sitesine bakarsanız, "Şu kadar ton uyuşturucu yakalandı, şu kadar kişi gözaltına alındı." içinde çocuklar da var, yetişkinler de var ancak Şırnak'ta AMATEM yok, ÇEMATEM zaten yok. Bunun alternatifi olarak burada, sitede de, eylem planında diyorsunuz ki: "Ergen ruh sağlığı uzmanları tarafından tedavi edilebilir." demişsiniz ama Şırnak'ta bu koordinasyonu Şırnak Devlet Hastanesindeki psikiyatri bölümüne bırakmışsınız. Burada çocuk, ergen ruh sağlığı uzmanının olmadığını biz biliyoruz, varsa burada söyleyin, sayısı ne kadar, durumu ne kadar diye. Sadece Şırnak değil, en çok uyuşturucu yakalanan sınır bölge olarak, ticaret olarak bakılan yer sadece adli anlamda uyuşturucu ticaretinin olduğu değil, en çok satılan, en çok yaş aralığı düşen... Burada 11-14 yaş aralığında rakamlar vermişsiniz, bu bile bence dehşet ama gerçekliği ifade etmiyor. Bu bölgelerdeki bu gerçekliği, hareketliliği gözeterek oraya özel, özgün kimi stratejiler geliştirilmesi gerektiğini ben düşünüyorum. Şırnak bunun bir yönü, Hakkâri bunun bir yönü, Mardin diyebiliriz beri planda gittiğimiz sürece kadar; var olan adli hareketlilikle önleme, tedavi, rehabilitasyon hareketleri arasında devasa bir uçurum var. Burada önlemenin yaklaşım biçimiyle alakalı bir tavır anlatması açısından bunu ifade ediyorum.

Yine, Şırnak olduğu için ve sizi gördüğüm için ifade etmem gerekiyor. Sizin Şırnak ziyareti yaptığınızda biz size milletvekilleri olarak bir bilgilendirme notu göndermiştik hem orada hâlen inşaatı devam eden hastaneler... Bunların en büyüğü Şırnak Şehir Bölge Hastanesi, bu kurulacak AMATEM ve ÇEMATEM'in yer sorunu ve meselesini de çözebilecek bir alan ancak "2024'te bitecek." denilmişti, hâlâ bitmedi, yapımı devam ediyor, Silopi hakeza öyle. Uzak yerlere sevk meselesi çok yoğun. Cizre Devlet Hastanesi tam bir kronik vaka Türkiye'deki sağlık sistemini özetlemek açısından; Şırnak'ın merkez bölgesi, en büyük ilçesi, tüm kırsalın ve ilçelerin geldiği bir yer ama ne temizlik açısından ne fiziksel yeterlilik açısından ne de orada bulunan uzman doktorlar açısından ne de oradaki tıbbi malzemelerin yeterliliği açısından hiçbir şekilde bir etkisi ve bir gücü yok; her gün insanlardan telefon alıyoruz, burada sizi görmüşken bunu ifade etmem gerektiğini düşünüyorum. Özellikle bu gerçeklik açısından mücadele edeceksek sahadaki tabloyla planlarda yer verdiğimiz arasındaki uçurumu değil, tutarlılığı ve birbirini tutacak bir çalışma sisteminin esas alınması gerektiğini düşünüyorum.