CHP GRUBU ADINA METİN İLHAN (Kırşehir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülkemizde engelli vatandaşlarımızın yaşamlarını eğitim, sağlık, ekonomi ve sosyal açıdan olumsuz etkileyen birçok sorun hâlihazırda devam etmektedir. Anayasa'mızın 5'inci maddesinde devletin görevleri sıralanırken "devletin ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışması" ifadesine yer verilir. Sosyal devlet, bu bakımdan dezavantajlı bireylerin toplumda eşit haklara sahip olarak yer alabilmeleri için engelleri kaldırmak ve sorunları çözmekle yükümlüdür. Bu, devletin vatandaşına karşı olan sorumluluğu ve asli görevidir.

Daha önce Meclis bünyesinde kurulan Down sendromu, otizm ve diğer yaygın gelişimsel bozuklukların tespiti amacıyla kurulan araştırma komisyonunda verimli ve uzun bir çalışma süreci geçirdik. 324 maddelik "Sonuç ve Öneriler" kısmının ne yazık ki gerek Hükûmetçe gerekse de diğer kamu idarelerince hiçbir şekilde dikkate alınmadığına tanık olmaktayız. Anayasa'mızda belirtilen hakları vatandaşa sağlamak yürütmenin görevidir. Meclisin Komisyon raporunu dikkate almayan bir iktidar olabilir mi? Unutmasın ki yüce Meclis çalışmalarını aziz milletimizden aldığı iradeyle ve Türk milleti adına yapmaktadır. Ancak, on dokuz yıldır ülkeyi yönetip engelli politikalarında çok geride kalmış bir iktidarın, şimdiye kadarki başarısızlıklarını örtmek için, 2030'a kadar kamuda tamamlanması planlanan çalışmaları içeren Engelsiz Vizyon Belgesi'yle vatandaşlarımızı oyaladıklarını görmekteyiz. Bu konuda, engelli vatandaşlarımız ne yazık ki iktidarı samimi görmemekte ve var olan sorunlarını çözme noktasındaki söylemlerine itibar etmemektedirler. 2022 bütçesinin sadece yüzde 3,77'sinin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına ayrılması da bu durumun en temel göstergelerindendir. Zira, bütçedeki aslan payını iktidarın sözde karşı olmuş olduğu meşhur faiz lobileri almaktadır.

Ülkemiz nüfusunun onda 1'i engelli vatandaşlarımızdan oluşmakta ve aileleriyle birlikte bu sayı yaklaşık 25 milyona ulaşmaktadır. Dolayısıyla engelli vatandaşlarımızın öncelikli talepleri olan eğitimde, ulaşımda, iş bulma konularındaki eşit haklarının yanı sıra, kent politikalarında söz ve karar sahibi olmaları için de gerekli düzenlemeleri zaman kaybetmeden yapmak durumundayız. Bu anlamda engelli ailelerinin de çözüm bekleyen birçok sorunu var; ekonomik, aile içi ve toplumsal sorunlar bunların başında gelmektedir. Bu yüzden işe alımda sadece engelli vatandaşlarımıza değil engelli bireyin anne ve babasına da pozitif ayrımcılık yapılması bu sorunların çözümü noktasında inanın büyük önem arz etmektedir. Engelli aileleri için geçerli yıpranma oranı yüzde 90'dır ve bu rakam çok yüksektir. Ebeveyn yıpranma hakkı için gereken oran yüzde 50'nin altına yani makul bir seviyeye çekilmelidir.

Engelli istihdamında büyük sorunlar ne yazık ki hâlâ devam etmekte; kamuya alınmada, tayin, nakil, rotasyon, emeklilik, özlük hakları ve benzeri durumlarda da ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Yüzde 3'lük oran takdir edersiniz ki olması gerekenden çok az ve dolayısıyla devlet dezavantajlı gruplara pozitif ayrımcılık yapmak zorundadır. Engelli vatandaşlarımızın sayısının toplam nüfus oranına göre durumu göz önünde bulundurulduğunda bu rakamın pozitif değil negatif yönlü olduğunu fark edeceksiniz. Ayrıca, kamudaki münhal bulunan engelli kadrolarına hâlâ atama yapılmaması da bunu teyit eder niteliktedir. Bu husustaki bir diğer sorun ise ekonomiyi mahveden iktidarın tasarrufu engelli raporlarını yeniden düzenlemekte ve aylıkları kesmekte bulmuş olmasıdır. Bakınız, bu konuda çok ciddi mağduriyetler var. Engelli vatandaşlarımız sürekli tarafımıza ulaşmakta ve güncellenen raporlarıyla ilgili mağduriyetler yaşadıklarını ifade etmektedirler. Ağır engelli olan 520 bin vatandaşımıza sunulan evde bakım hizmeti ücretleri ise ne yazık ki çok yetersiz. Bu sorun da ivedilikle çözülmelidir.

Değerli milletvekilleri, bu sorunları görmezden gelemeyiz dolayısıyla engelli vatandaşlarımızın istihdamıyla ilgili yeni politikalar belirlememiz ve bir an önce hayata geçirmemiz gerekmektedir. Türkiye, engellilerin eğitimi konusunda da gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında maalesef olması gereken düzeyin çok gerisindedir. Engellilerin eğitim alma ve meslek edinme taleplerini gerçekleştirme olanakları son derece sınırlıdır. Özel eğitime bütçeden yeterli kaynak sağlanmamaktadır. Özel eğitim kurumları ve kamuya ait okulların sayısı yeterli değildir.

BAŞKAN - Tamamlayın sözlerinizi.

METİN İLHAN (Devamla) - Ayrıca, mevcut özel eğitim okullarının ve kurumlarının belli illerde yoğunlaşması, diğer illerde ve bölgelerde yaşayan engellileri ve ailelerini çaresizliğe itmektedir. Bu konuda da acil harekete geçilmelidir diyorum, Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)