CHP GRUBU ADINA FETHİ AÇIKEL (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Yükseköğretim Kurulu ve üniversitelerin bütçesi hakkında grubum adına söz almış bulunmaktayım. Gazi Meclisimizi saygıyla selamlıyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bu konuşmayı, Türkiye Cumhuriyeti'nin üniversitelerinin ve akademik camiasının askerî darbe dönemlerinde dahi karşılaşmadığı vesayetçi anlayışlarla, KHK ihraçlarıyla, liyakatsiz ve kayırmacı atamalarla karşılaştığı, büyük bir akademik ve kurumsal aşınmanın yaşandığı bir fetret döneminde yapıyorum; yüz yıl öncesinde dünyanın mazlum milletlerinin örnek aldığı çağdaş demokratik uygarlık ideali üzerinde yükselen Atatürk cumhuriyetimizin genç beyinlere bir zamanlar ışık tutan üniversite geleneğinin derin bir siyasi kayırmacılığa ve kayyum uygulamalarına itildiği bir duraklama döneminde yapıyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bu konuşmam vesilesiyle cumhuriyetimizin ilerici üniversite reformlarını bir kurtuluş umudu olarak görerek Avrupa'dan Türkiye'ye göç eden hocaların hocası, siyaset bilimci Nermin Abadan Unat'ı rahmetle anıyorum. (CHP sıralarından "Bravo" sesleri, alkışlar) Benim de eski bir hocası olduğum Mülkiyede, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin ilk kadın asistanı, ilk kadın doçenti ve ilk kadın profesörü olarak öğrenciler, bürokratlar ve akademisyenler yetiştiren, emekliliğinden sonra da Boğaziçi Üniversitesinde aynı cumhuriyetçi ve aydınlanmacı şevkle bilimsel akademik çalışmalarına devam eden Hocamızın aziz hatırası önünde saygıyla eğiliyorum. Nermin Hocamızın akademik duruşu ve bilim ahlakı kendisini aynı zamanda Boğaziçi Üniversitesine kayyum atanmasına karşı reaksiyonunda ve Ekrem İmamoğlu'nun 2022 yılı Aralık ayında Saraçhane demokratik dayanışma refleksinde göstermiştir; ruhu şad olsun.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; dünyada çok büyük teknolojik devrimlerin ve endüstriyel dönüşümlerin yaşandığı bu dönemde üniversitelerin, enstitülerin ve AR-GE'nin öneminin katlanarak arttığına tanıklık ediyoruz. Enerjide, sağlıkta, ilaç sanayisinde, eğitimde, tarımda, meteoroloji ve iklim bilimlerinde, madencilikte, nadir toprak elementlerinde, malzeme bilimlerinde, lojistikte, haberleşme ve iletişimde, savunma ve havacılıkta, robot ve mekatronik teknolojilerinde ve şüphesiz yapay zekâda, tüm stratejik kalkınma alanlarında büyük dönüşümler yaşanırken maalesef, Türkiye'de siyasi vesayet, ideolojik dogmatizm, dağınıklık, plansızlık ve bütçe krizleri nedeniyle üniversitelerimizde ve AR-GE ekosisteminde duraklamalar gözlemlenmektedir. Plansızlık yüzünden, baskıcı ve kayırmacı yönetimler yüzünden Türkiye, vasat yükseköğretim, vasat AR-GE ve vasat verimlilik sarmalından çıkamamaktadır; orta gelir tuzağından kurtulacak bir üniversite ve mesleki beceri geliştirme modeli uygulayamamaktadır. (CHP sıralarından alkışlar)

Türkiye, 2025 raporuna göre OECD içinde en büyük beceri uyuşmazlığına sahip ülke konumuna düşmüştür. AR-GE ve ürün geliştirme süreçleri arasındaki kopukluklar ve ürün geliştirme ile iş geliştirmede yaşanan yetersizlikler yirmi beş yıldır yaşanan vahim duraklamayı göz önüne sermektedir. Nitekim, Türkiye'nin ihracat kilogram birim fiyatı 1,5 doları aşamamaktadır; bu rakam Güney Kore'de 2,6; Almanya'da ise 3,6 dolardır. OECD verilerine göre Türkiye'de yeni mezunlar arasında STEM yani bilim, teknoloji, mühendislik, matematik payı sadece yüzde 18'dir, Almanya'da bu oran yüzde 35, Fransa'da yüzde 34, Güney Kore'de yüzde 33'tür; Türkiye, 44 ülke arasında sondan 3'üncü sıradadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; cumhuriyetimizin 2'nci yüzyılında ulusal kalkınma ve ekonomik bağımsızlık hedeflerine uygun bir ilerleme stratejisi için her şeyden önce tüm üniversitelerde akademisyen ve öğrenci kardeşlerimiz için demokratik ve özerk araştırma ikliminin yeniden tesisi ve 190 bine yakın akademisyenin maaş ve özlük haklarında iyileştirme gerekmektedir. Kayyum vesayetine ve kayırmacı atamalara bir an önce son verilmelidir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; biz, CHP Grubu olarak siyasi vesayetin ve diploma iptalinin âdeta bir taşeronu olarak çalışan Millî Eğitimin bütçesine "kabul" oyu vermeyeceğiz. (CHP sıralarından alkışlar)

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

FETHİ AÇIKEL (Devamla) - Cumhuriyetimizin fedakâr, liyakatli akademisyenlerini, vatandaşlarımızı ve yüce Meclisimizi saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)