HALUK İPEK (Amasya) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bugün burada Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Amasya Tamimi hakkında konuşmak üzere söz almış bulunuyorum. Tarihimizde bazı olaylar vardır ki yalnızca yaşandıkları dönemi değil bir milletin geleceğini de şekillendirir. Amasya Tamimi, işte, böyle bir belgedir. O, bir genelgenin ötesinde, milletimizin yeniden ayağa kalkışının, bağımsızlık iradesinin ve millî egemenlik anlayışının ilanıdır. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Mütarekesi'yle Osmanlı Devleti fiilen teslim alınmış, Anadolu'nun birçok bölgesini işgal edilmeye başlanmıştı. Milletimiz büyük bir umutsuzluğun içerisine sürüklenmişti. Devlet otoritesi zayıflamış, ekonomik ve sosyal hayat ağır bir kriz içine girmişti. Zor günlerde Türk milleti yalnızca topraklarını değil bağımsızlığını ve geleceğini de kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. 22 Haziran 1919 tarihinde yayınlanan Amasya Tamimi Türk milletinin kaderini değiştiren tarihî bir belge olarak ortaya çıkmıştır. Bu belge yalnızca işgallere karşı bir tepki değil aynı zamanda millet iradesine dayanan yeni bir devlet anlayışının ilk açık ifadesidir. Amasya Tamimi'nin en önemli dikkat çekici yönü içinde yer alan şu tarihî cümlededir: "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Bu ifade Türk demokrasi tarihinin temel taşlarından biridir çünkü bu söz kurtuluşun herhangi bir dış güçten, bir mandadan veya bir himayeden değil doğrudan doğruya milletin kendi iradesinden geleceğini ilan etmiştir. Tamim'de milletin haklarını savunmak amacıyla ulusal bir kurul oluşturulması ve Anadolu'nun güvenli bir merkezinde millî bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır. Bu kararlar daha sonra gerçekleştirilen Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi'yle hayata geçirilmiş, Millî Mücadele tek merkezden yönetilmeye başlanmıştır. Amasya Tamimi'nin tarihî önemini yalnızca askerî ve siyasi yönüyle değerlendirmek bir eksik olur, bu belge aynı zamanda milletimizin öz güvenini yeniden kazandığı bir dönüm noktasıdır. Kahraman Türk milleti Balıkesir, Erzurum, Gaziantep, Kahramanmaraş gibi Anadolu'nun birçok bölgesinde düşmana karşı mücadeleye başlamış, Amasya Tamimi bu mücadeleleri ortak bir hedef etrafında birleştirmiş, Türk milletine "Kurtuluş mümkündür." mesajı vermiştir. Bu nedenle Amasya Tamimi millî mücadelenin ruhunu oluşturan temel metinlerden biridir. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu anlayışı ilk kez bu kadar net biçimde Amasya'da ortaya konmuştur. Daha sonra 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi bu anlayışın kurumsal ifadesi olmuştur. Bugün millet adına karar alan bu yüce Meclis köklerini Amasya'da ortaya koyulan millî egemenlik düşüncesinden almaktadır. Bu nedenle Amasya Tamimi yalnızca geçmişimizin değil, aynı zamanda demokratik hayatımızın da temel taşlarından biridir.

Amasya Tamimi'nin bizlere bıraktığı en önemli miraslardan biri de birlik ve beraberlik anlayıştır. Millî mücadelenin başarıya ulaşmasında farklı görüşlerden, farklı bölgelerden ve farklı toplumsal kesimlerden insanların ortak bir amaç etrafında birleşmesi etkili olmuştur. Bugün de ülkemizin karşı karşıya olduğu her türlü zorluğun üstesinden gelinebilmesi için aynı dayanışma ruhuna ihtiyaç vardır. Tarih bize göstermiştir ki millet olarak birlik olduğumuzda aşamayacağımız engel yoktur. Bu aziz millet birlik ve dayanışma ruhunu 15 Temmuzda darbeyi önleyerek bir kez daha göstermiştir.

Amasya Tamimi'nin yayınlanmasının üzerinden bir asırdan fazla zaman geçmiş olsa da orada ifade edilen ilkeler güncelliğini korumaktadır. Millî egemenlik, bağımsızlık, vatanın bütünlüğü, millet iradesine güven ve ortak sorumluluk bilinci bugün de devletimizin temel değerleri arasında yer almaktadır. Amasya Tamimi, Türk milletinin teslim olmayacağını, esareti kabul etmeyeceğini ve kendi kaderini kendi elleriyle belirleyeceğini bütün dünyaya ilan eden manifestodur. O gün ortaya konulan kararlılık sayesinde Millî Mücadele başarıya ulaşmış, cumhuriyet kurulmuş ve bağımsız Türkiye doğmuştur. Amasya Tamimi'nin 107'nci yılı vesilesiyle, başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Milli Mücadele'nin bütün kahramanlarını, şehitlerimizi ve gazilerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun tamamlayın.

HALUK İPEK (Devamla) - Amasya Tamimi'nin ortaya koyduğu bağımsızlık ruhunun, millî birlik ve beraberlik anlayışının sonsuza kadar yaşamasını temenni ediyor, yüce Meclisimizi ve aziz milletimizi saygıyla selamlıyorum. (AK PARTİ ve YENİ YOL sıralarından alkışlar)