CHP GRUBU ADINA ÇETİN OSMAN BUDAK (Antalya) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Sayın Bakan, siz de hoş geldiniz; senede bir kere buluyoruz sizi, onun için birkaç sorum olacak size.

Değerli arkadaşlar, turizm sektörü şu ana kadar çok fazla konuşulmadı. Turizm sektörü Türkiye'nin aslında kurtuluş sektörlerinin başında geliyor. Sebep? Cari açık veren bir ülke. Cari açığın ilacı turizm sektörü. Geçen yıl 34,5 milyar dolar gibi bir katma değer kazandırmış sektörden bahsediyorum. Yüzde 98'i yerli kaynaklardan elde edilen döviz geliri.

Bu yıl tabii, bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de pandemi yaşandı ve ağır koşullarda yaşandı ve sektör inanılmaz bir şekilde darmadağın oldu. Bununla ilgili Bakandan çok ciddi performans bekliyorduk fakat Bakan direkt bankaları gösterdi. "Gidin bankadan borç alın, kendi tezgâhınızı böyle çevirin." dedi ve sektörün pandemiden önce 96 milyar lira olan kredi borcu bu süreç içerisinde 140 milyar liraya kadar yükseldi. İnanılmaz bir rakam, inanılmaz, devasa. Peki, niye bu kadar krediye koşturdu bu insanlar? Hem personelin maaşını ödemek için hem kredi borçlarını ödemek için tekrar krediye gittiler.

Peki, dünyanın birçok ülkesinde destekler, hibeler verilirken Türkiye'de ne yapıldı? Bankalar gösterildi. "Git bankaya, bankadan borçlan, borçlarını döndür." dediler. Ha, KGF desteği verilmiş; acentelere KGF desteği, işte, otellere KGF desteği verilmiş. Kardeşim, borç bu. Ama dünya ne yapmış? Mesela Almanya tur operatörlerine, seyahat acentelerine ve turizmle iştigal eden konaklama ve diğer sektörlere 2019 yılında ödedikleri verginin yarısı kadar destek vermiş ve bunun birçoğu hibe. Bakın, ben sayacağım birkaç ülke. Ve çok var tabii. Bu sektörde, diğer sektörlerde de olduğu gibi -sanayide, imalatta, esnafa- hiçbir şekilde hibe verilmedi. Hong Kong lisanssız seyahat acentelerine 2.500 dolar ile 25.000 dolar arasında hibede bulunmuş çünkü dünya tarihinde böyle bir kriz görülmediği için, insanlar seyahat edemedikleri için bu destek hibe olarak verilmiş. Çekya 90 milyon dolarlık hibe desteğini hazırlamış ve bütün sektöre dağıtmış. Gürcistan, küçücük bir ülke, hemen dibimizde; turizm şirketlerinin 2020 yılında ödemesi gereken vergilerin büyük bir kısmını silmiş. Yine Avustralya, tur operatörlerine, 25 bin ila 100 bin dolar arasında malı mülkü olanlara 6.500 dolar hibe vermiş.

Bakın, rehberler hiç konuşulmadı. Bu sektörün en büyük yükünü taşıyan emekçilerdir onlar, ben hiçbir yerde duymadım rehberlerle ilgili herhangi bir şey söylendiğini. Singapur, rehberlere aylık bin dolar hibede bulunmuş. Bizde 1 kuruş hibe yok arkadaşlar, sektöre 1 kuruş hibe yok. Birleşik Krallık (İngiltere) 15 bin ila 50 bin paunt arasında hibede bulunmuş. Almanya'yı biraz önce söyledik. Şimdi, tamam, bunlar böyle, peki, vermediniz, en azından şunu yapabilirdiniz: Sektör erken rezervasyona ekim, kasım ayında başlıyor bildiğiniz gibi ve pandemi başladığı zaman artık erken rezervasyonların tamamı halledilmişti. Dünyadaki turizm müşterisi alan bütün ülkeler burada "voucher" desteği vermişti yani "Kardeşim, sen paranı isteme. Ben sana garanti veriyorum, devlet olarak da garanti veriyorum. Önümüzdeki sene gel, istediğin tarihte tatil yap." garantisini verdi ve o insanlar güvendiler o ülkenin desteğine ve paralarını istemediler. Türkiye'de erken rezervasyon yapılmış ne kadar dünya ülkesi insanı varsa bütün hepsi paralarını geri istedi ve bu sektörde olan tur operatörleri, acenteler ve oteller bu paraları ödemek zorunda kaldılar. O yüzden 140 milyar gibi bir kredi borcu batağına saplandılar. Tur operatörlerinin olmadığı bir durumda yani millî olan tur operatörlerinin olmadığı bir durumda bu ülkeye turist beklemek hayal olur ya da yabancıların eline geçer, istedikleri fiyattan bizim sahillerimizi pazarlayabilirler. O yüzden desteklenmesi gereken, yerli, millî olan acenteler ve tur operatörleriydi, bugüne kadar KGF desteğinin dışında bir destek verilmedi.

Sayın Bakanım, bir başka konu da -burada sizin özellikle üstünde durup hangi kurumla yapacağınızı bilmiyorum, BDDK'dir büyük bir ihtimalle- 100 milyon dolarlık turizm tesisleri gönderilen eksperler tarafından 30 milyon dolar civarında bir değerlemeye tabi tutuluyor. Zaten kredi batağında olan otellerin batmasına sebep olup belki de mülkiyetlerin el değişmesine sebep olacak. (CHP sıralarından alkışlar) Lütfen, üstünüze düşeni burada da Bakanlık olarak yerine getiriniz.

Aynı zamanda, Turizm Bakanlığına bağlı tesislerde kiracı olan esnaflar var; küçük küçük işletmeler de diyebiliriz buna. Sağ olun bunların kiralarını ertelediniz ama yılbaşından itibaren, 1 Ocaktan itibaren "Hemen bunları tahsil edelim." diye bir şey ortaya atıldı ve bunların ödeme ihtimali yok çünkü turist gelmedi, turist gelmediği için de alışveriş olmadı, alışveriş olmayınca da eve götürecek ekmeğe muhtaç oldular. O yüzden bunları erteleyin, bir bölümünü de hibe edin, hiç olmazsa sembolik de olsa "Sektör olarak biz bir konuda hibe desteğinde bulunduk." diyebilirsiniz.

Bir de, "Sertifika alırsanız turistler geldiği zaman sizin restoranlarınızda yemek yiyebilir." dediniz. Bundan "Güvenlilik sertifikası alırsanız ben sizin restoranlarınızı kapatmayacağım." anlamı çıkar; diğer restoranlarla, lokantalarla birlikte hepsini kapattınız. O zaman niye bu sertifika zorunluluğunu getirdiniz de o insanlar, o garibanlar bir yığın yatırım yaptılar. Şimdi hiçbirisi dükkânını açamıyor, hepsi battı.

Bir de, hepiniz bilirsiniz arkadaşlar, yılbaşında oteller program yaparlar, insanlar da tatillerini yılbaşında otellerde geçirirler. Maalesef saat 22.00 uygulaması otellere de uygulanıyor. Saat 22.00'da oteli kapatacaksınız, müziği keseceksiniz. Bütün rezervasyonlar iptal oluyor. Lütfen buna da bir el atın, hiç olmazsa bir nefes alsın otellerini açacak olan sektördeki turizmciler. (CHP sıralarından alkışlar)

Sayın Bakan, bir şey soracağım: Siz devletin en önemli makamında oturuyorsunuz ve bu makamda otururken de gidip Bodrum'da bir otel alabiliyorsunuz ve o otelin arazisi Turizm Bakanlığına tahsisli. Şimdi hem ev sahibi hem kiracı nasıl olunur lütfen bunu burada açıklayın? (CHP sıralarından alkışlar)

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Tamamlayalım lütfen.

ÇETİN OSMAN BUDAK (Devamla) - Hemen tamamlıyorum Sayın Başkanım.

Yine bir soru. Belek ve Kadriye'de halkın günübirlik tesislerden faydalandığı küçücük 2 alan kalmıştı Antalya'da ve bu alanların -ki biliyorsunuz o bölgeyi, birçoğunuz gitmişsinizdir- içinden 3 tane otel yeri tahsisi yapıldı. Bilmiyoruz kime yapıldı. O alanlar zaten küçücüktü, yarısı gitti, 3 otel tahsisi yapıldı. Bu tahsisler kime yapıldı Sayın Bakan? Burada öğrenmek istiyoruz. (CHP sıralarından alkışlar)

Bir konu da şu TÜRSAB meselesi. Zaten batmış durumda 12 bin acente var arkadaşlar, batmış durumda 12 bin acente var. Bu acentelerin üst kurumu da TÜRSAB'dır. Geçen yıl da sormuştum, bu yıl da soruyorum. Geçen dönemde TÜRSAB Başkanı olan kişiyle sektörün sorunlarını konuşmak üzere geçenlerde bir toplantı yaptınız ve yanınıza oturttunuz. O dönemin başkanı şu anda sahte biletten yargılanıyor.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Son cümlenizi alayım.

ÇETİN OSMAN BUDAK (Devamla) - Son cümlem. Mevcut başkan yanınızda yok, davet edilmiyor, siz yargılanan eski başkanı yanınızda oturtabiliyorsunuz. Buradan kime ne mesaj veriyorsunuz? (CHP sıralarından alkışlar)

Bir de şu Kapadokya meselesiyle bitiriyorum. Kapadokya ki, dünya mirası, milyonlarca yılda oluşmuş bir yer; göz bebeğimiz, bütün dünya tanıyor burayı, gelemese bile biliyor, dünyanın yarısı da gelmiştir, kültür turizminin yapıldığı en önemli merkezimiz. Burada Kanadalı bir firmaya altın madeni ruhsatı verildi. Kanadalı firma şu anda delik deşik ediyor burayı, yer altını da yok etti. Bir yığın yer altı şehri var arkadaşlar burada, bir yığın yer altı şehri. Bu kültür mirası yerle bir edilecek. "Bizim her zaman istediğimiz kültür turizminden kupon müşterilerin geleceği, 2.500 euro, 3 bin euro -gecelemeye verdiği, konaklamaya verdiği- para aldığımız bir yer de yok edilecek ve her yerine de otel inşaatı yapılabilecek." demek mi istiyorsunuz? Bunların hepsini merak ediyoruz.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ÇETİN OSMAN BUDAK (Devamla) - Burada son olarak çözüm önerilerini de söylemeden gitmek olmaz. Şu KDV desteğinizi 2021 yılının hiç olmazsa sonuna kadar sektöre vermeye devam edin ve yerli operatörlere direkt destek verin.

Sözümüzü burada bitirmek zorundayız. Çok teşekkür ederim.

BAŞKAN - Bence metnin çözüm önerileri kısmını Bakana verin.

ÇETİN OSMAN BUDAK (Devamla) - Hepinize saygılar sunuyor, teşekkür ediyorum ve bunları söylerseniz sizin de faydanıza olacağını düşünüyorum.

Saygılar sunarım. (CHP sıralarından alkışlar)