MURAT BAKAN (İzmir) - Şimdi, Sayın Hocam, bu teoriyi herhâlde dünyada savunan az sayıda insandan birisiniz, öyle düşünüyorum. Bir Trump kaldı, bir de siz varsınız. Paris İklim Sözleşmesi'ni 197 ülke imzaladı; onaylamayan Eritre var, biz varız, İran, Irak, Yemen var; 5 ülke var. Sizin teorinizi destekleyen...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Çin var.

MURAT BAKAN (İzmir) - Yok; Çin imzaladı, hatta termikten çıkışıyla, kömürden çıkışıyla ilgili de 2055 yılını söyledi.

Siz gelmeden tutanakları okusaydınız bununla ilgili burada bilimsel çok veri var. Çok bilim adamı geldi buraya, iklim değişikliği çalışan profesörler; iklimle ilgili tarihsel süreçte sizin yaptığınız sunumların farklılarını yaptılar. Tabii, siz onların hepsinden farklı bir şey yapıyorsunuz. Burada bizim tutanaklarımızda onlar var.

Şimdi, Milankovitch Teorisi'nden bahsettiniz, 1925-1930 yılındaki teoriden. Şimdi, sanırım bu teoriyi bilen bir bilim adamından bahsedeceğim ben size, Stephen Hawking. Einstein'den sonra Stephen Hawking en parlak fizikçi kabul ediliyordu -astrofizikçi biliyorsunuz- sizin anlattığınız bu konuları da iyi bilir. Ölmeden önce Milankovitch Teorisi'nin dışında -yani oradaki gerçekliği bilerek söylüyor bunu- ayrıca yani sera gazı etkisiyle ilgili şöyle söylüyor, diyor ki: "Yüzyılın sonuna kadar, eğer dünya bu şekilde ısınmaya devam ederse bir ateş topuna dönecek ve başka gezegenlerde koloniler kurmamız gerekecek. Çünkü dünya tüm canlılar için yaşanmaz bir yere dönüşecek." Tabii, çelişiyorsunuz; ikiniz de bilim adamısınız.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Kim bunu söyleyen? Lütfen bana literatürden bildirin.

MURAT BAKAN (İzmir) - Stephen Hawking, bir röportajında... Ben atarım size.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Nerede yayımlandı? Bilimsel bir yayın mı, ben onlara bakarım; laflara hiç bakmam. Bilimsel bir yerde yayımlanmış olacak. Bana bildirirseniz, incelerim fikrimi bildiririm size.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Hocam -biz burada espri yapıyoruz- "Böyle espri yaparken konuşmuş olmasın" diyor.

MURAT BAKAN (İzmir) - Yok, Stephen Hawking'in espri yaptığını hiç sanmıyorum, bu onun beyanı, bir astrofizikçinin beyanı.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Beyanlar değil, bakın, bilimsel yayın olacak benim için; bir yerde yayımlayacak.

MURAT BAKAN (İzmir) - O bilimsel verilere dayalı olarak söylüyor. Çok bilimsel veri var Hocam, tutanakları açıp okusanız, çok bilimsel veri arkadaşlar sundu.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Tutanağa değil, bakın, ben bilimsel yayına bakarım Sayın Vekilim.

MURAT BAKAN (İzmir) - Şimdi, biz, hani şunu da gördük: Yani ben bir Yolda Derneğini, göç hayvanlarıyla ilgili bir derneği davet ettirmek için çok çaba sarf ettim; Erinç Yeldan'ı da Komisyonun başından beri istiyoruz, davet ettiremedik. Bir gün, tamamen madencilere... Lobiniz ne kadar kuvvetliyse, İTÜ'den midir, nedendir hocamla, Bakanımla dostluk, ilişki? Murat Kurum, Çevre ve Şehircilik Bakanı tam gün geliyor; madenciler, siz de tam gün geliyorsunuz. Gerçekten, madencilerin lobisi çok güçlüymüş, onu anladık.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Ama siz istediniz.

AYŞE SİBEL ERSOY (Adana) - Şimdi yanıtları alıyoruz.

MURAT BAKAN (İzmir) - Bir izin verin de arkadaşlar, biz birbirimize laf atmayalım bari.

Fransa 2022 yılında termikten, kömürden tamamen çıkacağını açıkladı. İtalya 2023'te mevcut termik santrallerini kapatacağını açıkladı. Almanya 2038'de, İngiltere 2024'te, Yunanistan 2028'de, Macaristan 2030'da, Hollanda 2030'da kömürlü termik santralleri kapatmayı planlıyor yani tamamen kapatmayı planlıyor. Burada teorinizi de şunun üzerine koydunuz: Gelişmiş ülkeler az gelişmiş ülkelerin gelişmesini engelliyor. Şimdi, madencilikle ilgili sunum yapıyoruz. "Biz madenleri çıkarmayalım, gelişmeyelim." ama madencilik ile gelişmişlik doğru orantılı değil. Dünyanın en değerli madenleri elmas madenleri, altın madenleri en çok Afrika'da; petrol orada, doğal gaz orada ama en gelişmiş ülkeler onlar değil maalesef.

HASAN KALYONCU (İzmir) - Çıkaran başka...

MURAT BAKAN (İzmir) - Ya, arkadaşlar Allah aşkına ya! Ben de size atarım söz, yapmayın!

HASAN KALYONCU (İzmir) - Tamam, atın da elmas maden...

MURAT BAKAN (İzmir) - Bırakın, izin verin.

Söz sana gelince sen de söyle söyleyeceğini, Allah aşkına ya! Düşüncemi bir özgürce ifade edeyim.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Arkadaşlar, burada Başkan var; söz istemeden müdahale edilmesin.

MURAT BAKAN (İzmir) - Tamam sömürüyorlar.

Şimdi, dolayısıyla sizin ülkenizde maden olması sizin gelişmiş olmanıza yetmiyor. Dünyada geleceği belirleyecek 58 tane teknoloji var. Bu 58 teknolojinin içinde bir tanesi 3D, biri yapay zekâ, gıda güvenlik teknolojileri, büyük veri "big data." Şimdi bu teknolojiler dünyada artık, artı değeri yaratan teknolojiler bunlar.

Bakın, ben burada daha önce söyledim ama size tekrar söyleyeyim Komisyon tutanaklarını okumadığınız için: Elon Musk bir girişimci. Elon Musk 10 milyon dolara kurduğu PayPal şirketini 1,5 milyar dolara satıyor, 169 milyon dolar kendi payına düşüyor, 3 tane şirket kuruyor; SolarCity, SpaceX, Tesla. Şimdi bu şirketlerin değeri -sadece bunları demiyorum, teknoloji şirketlerinin- Google, Facebook, Spotify, bunların toplam değeri... Jeff Bezos 300 bin dolara kuruyor, dünyanın en büyük şirketi şu an Amazon; e-ticaret şirketi. Yani, madencilik ile gelişmişlik arasında... 8,5 trilyon dolar olması lazım bunların toplam değeri şu an yanılmıyorsam. Yani gelişmişlik ile maden çıkarmak, ülkenin doğal yataklarının çok zengin olması ve bunları çıkarmanın arasında doğrudan bir ilişki yok. Zengin ülkeler...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Çok büyük ilişki var Sayın Vekilim.

MURAT BAKAN (İzmir) - Peki, izin verirseniz...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Siz konuşun, yanıt vereceğim.

MURAT BAKAN (İzmir) - Yanıt vereceksiniz, zaten soruyorum, ben söylüyorum, siz de yanıtı verin.

Dolayısıyla burada sizin... Bizim bir de şöyle de bir şeyimiz yok: Biz madenciliğe karşıyız. Ülkemizdeki yataklar, madenler değerlendirilmesin; böyle bir şey de yok ama kılı kırk yararak bu madenler çıkartılmalı, doğaya zarar vermeden.

1'inci sunumu yapan arkadaş diyor ki: "Bakın, orman olmayan bölge burası, madencilik orman bölgesi." Toprak kıymetli, 1 santimetre toprak bin yılda oluşuyor, bin yıl yani sadece üzerinde orman olması gerekmiyor. "Biz madenciler olarak doğanın tahribine karşıyız." Peki, Kaz Dağları'nda 250 bin tane ağaç kesildi; ne yaptınız, geldiniz mi orada bizimle "su ve vicdan nöbeti"ne?

İSTANBUL MADEN İHRACATÇILARI BİRLİĞİ YÖNETİM KURULU BAŞKANI AYDIN DİNÇER - Cevap verelim mi Sayın Vekilim? Ama böyle suçlanıyor gibiyiz de o yüzden.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Yok, şimdi, efendim, usul şöyle: Soruları soracak...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Sayın Başkanım, bazı bilgiler maalesef tabanı olmayan birtakım şeylere dayanıyor ise bilimsel değil.

MURAT BAKAN (İzmir) - Bakın, karşılıklı konuşacak idiysek siz konuşmayı yaparken ben de size sürekli anlatırdım Hocam, bir izin verin.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Şimdi, Hocam, sonradan şey yapalım, size söz vereceğim yani sonradan.

MURAT BAKAN (İzmir) - Şimdi, önümüzdeki süreçte bir risk var, bir de fırsat var. Dünya bir karbonsuz ekonomik düzene geçiyor, sıra altın madenlerine gelmiyor. Şimdi, siz karbonu savunduğunuz için, kömürü savunduğunuz için, termiği savunduğunuz için, dün tüm dünyanın çıktığı... Ve "Avrupa Yeşil Mutabakatı" diye Paris İklim Anlaşması'na uygun olarak 2019 yılında bir mutabakat imzalandı. TÜSİAD bununla ilgili rapor hazırladı; geldi, burada sunum yaptı, dedi ki: "Kömürden çıkmamız lazım, yenilenebilire dönmemiz lazım." TOBB geldi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği "Kömürden çıkmamız lazım." dedi. ATSO başkanı dedi ki: "Yenilenebilire dönmemiz lazım." Ve Avrupa Yeşil Mutabakatı diyor ki... Bizim gelişmemizi istemiyorlar, o ayrı ama bizim karşı karşıya kalacağımız riskleri söylüyorum. "Siz düşük teknolojiyle yüksek karbon emisyonu yaratıyorsunuz ve ucuz maliyetli ürün üretiyorsunuz çimento sektöründe, demir çelik sektöründe, kâğıt sektöründe; tekstilde." Ama biz, bizim ülkemizde, yüksek standartlarla, çimento fabrikalarımız, demir çelik sektörümüz, diğer sektörlerimizde karbon emisyonunu düşürmek için yüksek teknoloji üretiyoruz ve karbon emisyonumuz az ve eğer siz karbon emisyonu bizim... Avrupa Birliğine karbon kaçağı olmasına izin vermek istemiyoruz, bu yüzden sınırda karbon vergisi uygulayacağız." diyor.

Bir başka mevzu, iklim krizi dediğiniz, sadece madencilikle ilgili de değil. "Anadolu bir kıtadır." diyorsunuz, iyi de biyolojik çeşitlilik açısından da bir kıta yani sadece madenler açısından bir kıta değil ki. Madencilerin aynı madene gösterdikleri sorumluluğu biyolojik çeşitliliğe, sulak alanlara, bitki türlerine, hayvan türlerine, canlı türlerine, göstermesi gerekmez mi?

Şurada, bir tane slaytta da olumsuz örnek gösterseydiniz. Rehabilite edilmiş alanları gösteriyorsunuz, bir tane rehabilite edilmemiş alan yok. Yani "Biz buna da çok üzüldük madenciler olarak. Bu da böyle yaptı, aslında böyle yapılmaması gerekir." deseydiniz. Komisyonun adı "iklim değişikliği", iklim değişikliğinin olmadığını ispatlamak üzere gelmiş bir madenci grubu yani Hocanın sunumuyla ilgili olarak söylüyorum. Yani ben inanılmaz şaşırdım. Madencilik, doğaya düşman bir faaliyettir ama o doğaya düşman faaliyeti kılı kırk yararak, doğayı korumaya çalışarak, azami tedbirleri alarak yaparsınız, o zararını insanlığa sağladığınız faydayla dengelemeye çalışabilirsiniz. Ama burada, madencilik doğa dostu, hiçbir problem yok(!)

Yani bakın, burada, TEMA Vakfının -onlar da bizim gelişmemizi istemiyor değil herhâlde, TEMA Vakfı- çok değerli iki kurucusu var; birisi rahmetli oldu, Allah rahmet eylesin gani gani, Hayrettin Karaca. Kaz Dağları'nın yüzde 79'u madenlere ruhsatlı, bakın; Kahramanmaraş'ın yüzde 58'i madenlere ruhsatlı. Bu, TEMA'nın bu Komisyonda...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Yanlış ama bunlar doğru bilgi değil ki. Arkadaşlar demin açıkladılar ne olduğunu. Yanlış bilgiler üzerinde duruyorsunuz, bakın, şimdi bize gerçek bilgiler gerekli.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Vekilim, onu Bakanlık izah etti ya.

MURAT BAKAN (İzmir) - Burdur ve yöresinde yaklaşık 950 bin... Ya, ben yaşıyorum İzmir'de. Taş ocaklarının, tarım arazilerinin ortasında insanların domatesinin, salatalığının üzerine çöken tozu... Siz neden bahsediyorsunuz? Aydın'da jeotermal kaynakların nasıl o bölgeyi kirlettiğini, çıkan gazın... Biz yaşıyoruz yani biz başka yerde yaşıyoruz...

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Hep birlikte engelleyelim dedik biz.

MURAT BAKAN (İzmir) - İşte tamam. Yani burada siz taş ocaklarıyla ilgili, kesilen ağaçlarla ilgili, Kaz Dağları'nda, Cerrattepe'de, Munzur Vadisi'nde... Yani Türkiye'nin her yeri...

Bakın, ben pilotum yani amatör olarak pilotum aynı zamanda. Gelin, İzmir'den uçurayım ben sizi Muğla'ya, o yolda bakın. Çünkü 30 bin fitten, 40 bin fitten uçmuyorum ben; 3 bin, 5 bin fitten uçuyorum. Görün, delik deşik, köstebek yuvası gibi güzelim ormanlar, doğa bitmiş yani tükenmiş, hiçbiri rehabilite edilmemiş. İçiniz acır o güzelim, o "küçük kıta" dediğiniz Anadolu toprakları... Yani sizin de madenciler olarak bir sorumluluk almanız gerekmiyor mu bu noktada? Yani bir de işte "İklim değişikliği yok, sera gazı etkisi çok şey seviyede." Burada bir sürü bilim adamı sunum yaptı. Sera gazına "yok" demiyorsunuz da Allah'tan yani oraya gelecek, "yok" diyeceksiniz sandım.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Ben bilim adamıyım; ben, olanı, gerçeğiyle söylerim.

MURAT BAKAN (İzmir) - Hocam, tek bilim adamı sadece siz değilsiniz, bununla ilgili çalışan bir sürü bilim adamı var.

YURT MADENCİLİĞİNİ GELİŞTİRME VAKFI BAŞKANI PROF. DR. GÜVEN ÖNAL - Bu işi Türkiye'de benim kadar inceleyen yoktur.

MURAT BAKAN (İzmir) - Doğrudur, doğrudur. İklimle ilgili çalışan bir sürü bilim adamı var. Neyse...

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Şimdi, Murat Bey, siz sorularınızı sorun lütfen.

MURAT BAKAN (İzmir) - Hocam, Sayın Başkan, biz bu değerlendirmeleri yapacağız.

BAŞKAN VEYSEL EROĞLU - Tamam da...

MURAT BAKAN (İzmir) - Yani gelecek maden şeyi "İklim değişikliği, iklim krizi yok." diyecek, madencilik de doğa dostu bir faaliyet olarak buradan teşekkür edeceğiz, göndereceğiz. Biz bunları onların yüzüne söylemek zorundayız. Madem gün boyu buraya geldiler, bu sunumları yaptılar bize, bu iddiaları da şey yapıyor... Keşke sadece Mehmet Bey sunum yapsaydı yani onu dinleyince biz "iklim krizi, doğa dostu, doğayla uyumlu..." Ama yani bu teorileri kabul etmiyoruz, açık söyleyeyim. Burası, böyle komplo teorilerinin olduğu yer değil bu Komisyon arkadaşlar, bunu söylüyorum.

Sözlerime son veriyorum.