AHMET SALİH DAL (Kilis) - Teşekkür ediyorum.

Dilekçe Komisyonu ve İnsan Haklarını İnceleme Komisyonumuzun Değerli Başkanları, Karma Komisyonumuzun değerli üyeleri, Başdenetçimiz ve denetçilerimiz, kıymetli basın mensupları; öncelikle ben de hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Kurulduğu günden bu yana bilinirliği artan Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023 yılında 7 bin civarında olan başvuru sayısı 2023 yılında 19.317 olarak gerçekleşmiştir. Kurumun aktif olduğu yaklaşık on bir yıllık süreçte yapılan toplam başvuru sayısı 226.720'dir. 2023 yılında toplamda 2.364 başvuru dostane yollarla çözülmüş, 1.972 adet tavsiye kararı verilmiştir. Kurumun tavsiye kararlarına uyum oranı 2013 yılında yüzde 20'lerdeyken 2023 yılında yüzde 77,51'e ulaşmıştır. Bu istatistikler Kamu Denetçiliği Kurumumuzun yıllar itibarıyla bilinirliğinin ve etkinliğinin arttığının da göstergesidir.

Karma alt komisyonumuz toplam 4 toplantı gerçekleştirmiştir. Bu toplantılarımızda KDK'nin tavsiye kararlarına uymayan, bu doğrultuda işlem tesis etmeyen kamu kurumlarını komisyona çağırıp tavsiye kararlarına neden uymadıklarıyla ilgili bilgi istedik. Burada gündemimize aldığımız konulardan iki tanesini sizlerle paylaşmak istiyorum. Çağırdığımız kurumlar: Türkiye Güreş Federasyonu Başkanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü, Mardin Valiliği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünün üst düzey temsilcileri toplantıya davet edildi. Yine kendisine yönelik bir tavsiye kararı bulunmamakla birlikte ilgisi nedeniyle Gençlik ve Spor Bakanlığı temsilcilerinin katkısı alınmıştır.

Toplantıda ele aldığımız tavsiye kararı konusunu Karma Komisyon üyelerimizle de kısaca paylaşmak istiyorum. Bir güreş festivalinde kendisinden 15 kilo daha ağır biriyle eşleştirilen ve bu nedenle yatalak duruma düşen başvuran, kesinleşmiş yargı kararlarına rağmen kendisine verilmesi gereken tazminatın ödenmemesi nedeniyle KDK'ye başvurmuştur. Mahkeme kararlarına ve tavsiye kararına rağmen Türkiye Güreş Federasyonu ve Afşin Belediyesi tazminatı ödememiştir. Alt komisyonda kararı ele alırken konuyla ilgili ilerleme kaydedebilmek adına Gençlik ve Spor Bakanlığını da görüşmelerimize dâhil etmek istedik. Mahkeme kararında adı geçmeyen Bakanlık bizim toplantımızdan önce söz konusu mağduriyetten de haberdar değildi. Toplantımız neticesinde konu Bakanlık, gündemine de girmiş oldu ve tazminatın ödenmesi için çalışmalara başlanıldı.

Yine, toplantıda üzerinde durduğumuz ve idare tarafından yerine getirilmeyen bir diğer tavsiye kararı ise şu şekildeydi: Şiddet sebebiyle eşinden ayrılmış, sığınmaevinde barınan ve başvuran bir kadın boşanma sonrası ailesinin yanına taşınmak istemiş ancak sürekli işçi olduğu için iki yıl çalışma zorunluluğu bulunması sebebiyle Sağlık Bakanlığınca tayini yapılmamıştı. Bakanlık, başvuranın boşanma sebebiyle yer değişikliği isteğini, toplu iş sözleşmesine göre, bunun için bulunduğu yerde iki yıl çalışması gerektiğini veya can güvenliğinin tehdit altında olduğuna dair bir belge yahut tedbir kararı ibraz etmesi gerektiğini ifade etmiştir. Kamu denetçimiz ise kadının hâlen sığınmaevinde kaldığını vurgulamış, üyelerimiz de bu gibi durumlarda bürokratik engellere takılmadan can güvenliği lehine hızlı kararlar alınması gerektiğini vurgulamışlardır. Bakanlık, komisyonun değerlendirmesi doğrultusunda çalışacağını belirtmiş, sonrasında naklin gerçekleştiğini komisyonumuza bildirmişlerdir.

Yukarıda kısaca değindiğim kararların da karma alt komisyonumuzun tavsiye kararlarının hayata geçmesine somut katkısı görülmüştür. Ancak tavsiye kararlarına uymayan idarelerin Meclise çağrılarak dinlenilmesinin etkisinin bu kararların ötesinde olduğunu düşünmekteyiz. Söz konusu teamül aynı zamanda Kamu Denetçiliğine Meclisin desteğini göstermektedir. Kararlara uymayan idarelerin gerekçelerinin sorgulanması suretiyle kurumlara bundan sonra kendilerini aynı pozisyonda bulmamaları adına KDK'yle iş birliği içinde bir tutum benimsemeleri için bir teşvik mekanizması oluşturmaktadır. Nitekim, toplantılarımızda üyelerimizin de en çok vurguladıkları hususlardan biri idarenin kararlara yönelik yapıcı tutum benimsemesinin önemi olmuştur. Kararların gereği yerine getirilmek istendiği takdirde birçok durumda gerekirse mevzuat değişikliğine gidilerek engeller aşılır ve olumlu sonuçlara ulaşılır.

Söz konusu toplantımıza davet edilecek kurumları belirlerken Kamu Denetçiliği Kurumundan edindiğimiz bilgileri niceliksel ve niteliksel olarak değerlendirdik. Öncelikle karma alt komisyon raporumuzun sonunda da yer verdiğimiz üzere, tavsiye kararlarının kurumlara göre dağılımını ve kurumların uyum oranını gösteren tabloyu inceledik, hem uydukları tavsiye kararı sayısı hem de uyum oranlarının yüksekliğiyle öne çıkan 3 kurumu belirledik. Bunlar; 312 tavsiye kararının 311'ini uygulayan ve yüzde 99,68 uyum oranına ulaşan Millî Savunma Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 328 tavsiye kararının 326'sını uygulayan ve yüzde 99,39 uyum oranıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, yine, 281 tavsiye kararını yüzde 88,45 uyum oranıyla uygulayan Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Diğer taraftan, kurumların Kamu Denetçiliğiyle iş birliğini takdir ederken sadece sayısal verilerle yetinmedik, yetinmek istemedik. Böylece KDK'yle yaptığımız görüşmelerde uyum sergiledikleri tek bir kararla geniş bir etki alanı yaratan, vatandaşların şikâyetlerine çözüm oluşturan 2 kurumu daha öne çıkardık. Bunlar; tavsiye kararlarına uymak suretiyle, 2024 YKS sınavından itibaren okuyucu ve işaretleyici yardımı alan engelli adaylara ek süre verileceğini karara bağlayan ÖSYM Başkanlığı; ikincisi, iletişim vasıtalarıyla çocukla kişisel ilişki kurabilmesi için verilen tavsiye kararına yönelik yaptığı çalışmalar doğrultusunda Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı. Böylelikle söz konusu 5 kurumu son toplantımızda gerçekleştirdiğimiz plaket sunumuyla takdir etmiş olduk.

Yine, geneli ilgilendiren şu üç konuyu da paylaşmak istiyorum: Millî Savunma Bakanlığının dostane çözüm kararı çerçevesinde yaptığı çalışmalarla, engelli raporlarıyla ilgili olarak başvuranla aynı durumdaki diğer vatandaşlarımızın da hastane sevki gerekmeksizin engelli raporlarının işlemesini sağlayan mekanizmaları hayata geçirdik; geneli ilgilendiren bir konuyu.

Yine, Türkiye Noterler Birliğinin, noter işlemlerinde görme engellilerin tanık bulundurma şartı olmaksızın e-devlet sistemi üzerinden işlem içeriğini yenileyerek onay vermesini sağlayan değişiklikleri gerçekleştirdiğini öğrendik. Ayrıca, çocuk izlem merkezlerine gelen çocukların günlük ihtiyaçlarının karşılanmasının düzene bağlanması konusunda Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı yetkililerini dinledik. Ayrıca, bir ödenek tahsis edilmesi konusunda açık ve belirleyici düzenlemelerin yapılması için çalışmalara başlandığını öğrendik ve çalışmaların Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından da takip edilmesini istedik.

Yine, komisyonumuzun tüm üyelerinin, karma alt komisyondaki "görüş ve öneriler" kısmında hepsinin görüşlerine yer verdik ve inşallah yani şerh konulmadan da oy birliğiyle kabul edileceğini tahmin ediyorum. Komisyonumuzda, özellikle Kurum kararlarına uygun yönetmelik, genelge, toplu iş sözleşmesi ve benzeri düzenlemeler nedeniyle mümkün olmadığı değerlendirildiğinde, mevzuat değişikliği yönünde çalışma yapılması düşünülmelidir. Yani burada gelen arkadaşlarımızca "Alınan tavsiye kararlarına mevzuat gereği uyamadık." deniliyordu, biz de onlara dedik ki: "Mevzuata uymuyorsa bunu makama arz edin, makam bunu bilsin, belki mevzuat değişikliğine gidilir." Ki zaten yasaya bağlı olarak denetçilerimiz bir öneride, bir tavsiye kararında bulunmuşlardır; bunun da çok etkili olduğunu gördük, tüm komisyon üyeleri kabul etti.

Yine, başka bir konu, Kuruma belirli konularda resen inceleme yetkisinin verilmesinin Kurumun etkinliğine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Bunu da Başkanla sürekli konuşuyorduk, inşallah bu sefer dikkate alınır.

Yine, başka bir konu, Kurumun davalara katılma yetkisi yönündeki talebinin değerlendirilmesinde fayda görüleceğini tahmin ediyoruz. Başdenetçi ve denetçilerimizin görev sürelerinin dört yıldan beş yıla uzatılması konusunu da gündemimize aldık. Böylelikle çalışmalarımızı nihayete erdirdik ve alt komisyon raporumuzu Karma Komisyona sunduk.

Komisyon çalışmalarımız boyunca fikirleriyle ve katılımlarıyla raporumuzun oluşmasına katkı sağlayan değerli milletvekillerimize ve denetçilerimize teşekkür ediyorum.

Raporumuzun hayırlı olmasını diliyorum.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Bitirirken bir şey söyleyebilir miyim? Tavsiye kararlarına uyanlarını söylediniz; 5 kurum, 3 tanesi bakanlık ama en az uyanları söylemediniz. En az uyan kurumlar hangisi?

BAŞKAN SUNAY KARAMIK - Raporda yer alıyor aslında.

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Yani ben bu konuşma çok uzamasın diye almadım ama raporda, Başkanımın belirttiği gibi, onların hepsi mevcuttur orada. Mesela onlardan...

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Bir de onları söyleseniz iyi olur. Bir de duyulması açısından da önemli yani basın da var.

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Sayın Başkanım, o en son saydığım iki tanesi; bir tavsiye kararı verilmiş fakat etki alanı çok olduğundan dolayı onu da söyledim ama az olanları zamanı iyi değerlendirmek adına yapmadım.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Hani basın bakımından da önemli sonuçta...

BAŞKAN SUNAY KARAMIK - Yani raporu okursanız, raporda, tabloda bütün kurumlar sıralanmış.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Sayın Başkanım, şöyle bir şey: Yani övülen kurumları övdük, övülmesi lazım ama yereceğimiz kurumları da basın önünde yerelim ki hiç olmazsa bir kamuoyu baskısı da oluşsun; o bakımdan, yoksa raporda var. Ama yani bunlar çok iyi yapmış, tamam da en az uyanlar kimler, bu da bilinsin izleyenler tarafından ve basın tarafından; kastım oydu benim.

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Başkanım, bir açıklama yapabilir miyim?

BAŞKAN SUNAY KARAMIK - Tabii ki buyurun.

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Zaten, mesela, şiddet gören bir kadının tayin istemesiyle ilgili birçok engeller vardı, işte, iki yıl çalışması gerekiyor veyahut da mahkeme kararını getirmesi gerekiyor. Biz, burada, bunların beklenmeden, bir facianın meydana gelmemesi için hızlı bir şekilde karar alınması gerektiğini söyledik ve bir gün sonra Bakanlık Komisyonumuzu aradı ve o şiddet gören bayanın tayininin yapıldığını söyledi Sağlık Bakanlığı tarafından.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Sayın Başkanım, anladım, mesela, dediniz ki: "Millî Savunma Bakanlığı 360 karardan 359'una uydu." Yani en az uyan kurum hangisi ve kaç başvuru yapılmış, kaç tanesine uyulmamış? Bunu da söyleyin ki...

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Raporumuzun sonunda var yani.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Niye söylemiyorsunuz?

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Ya şimdi, isterseniz okurum ama biraz da zamanı tasarruflu kullanmak adına söylüyorum zaten.

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Niye ondan tasarruf ediyorsunuz ki yani başka bir şeyden tasarruf edin.

Yani yereceğimiz konuları eğer biz burada basın önünde yeremiyorsak "İşte, alın, raporu inceleyin." diyorsak, bu da olmaz ki. Bilinsin bakın, bu kurumlar üzerindeki kamuoyu baskısı böyle oluşur yani.

BAŞKAN SUNAY KARAMIK - Bu istatistik burada mevcut. İki dakika sonra zaten tüm katılımcılara konuşma hakkı vereceğim, dilerseniz ondan...

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Sayın Başkanım, kastımın ne olduğunu anlamış olmanız lazım.

BAŞKAN SUNAY KARAMIK - Tabii ki anladım.

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Şimdi, Sağlık Bakanlığının işte...

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Yani onu söylerseniz, bakın, bunu da söylerseniz onun yanında, daha objektif...

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Tamam yani şundan daha net bir şey olabilir mi? Kamu kurumlarını biz tüm karma komisyon üyeleri olarak eleştirilmesi gereken noktada eleştirdik, takdir edilmesi gereken konularda da takdir ettik. Sağlık Bakanlığı şiddet gören bir bayanın tayin isteme hakkını iki yıl çalışma süresiyle çalışması gerektiğinden dolayı yapmıyordu ya da mahkeme kararının getirilmesi gerekiyordu; bunu eleştirdik ve ben bunu söyledim. Daha bundan açık bir şey olabilir mi?

MUSTAFA SEZGİN TANRIKULU (Diyarbakır) - Sayın Başkanım, bakın, 200 tane tavsiye kararı verilmiş, 50 tanesine uyulmuş, 150 tanesine de uyulmamış. Böyle bir kurumu da söylerseniz...

AHMET SALİH DAL (Kilis) - Yani onu da sizden dinlemek isteriz, isterseniz ondan da siz bahsedin, buyurun.