HÜSEYİN YILDIZ (Aydın) - Sayın Başkan, Komisyon üyeleri, değerli milletvekilleri, Bakan Yardımcım, değerli bürokratlar, değerli basın mensupları; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Çoğu milletvekilimiz bu konuyla ilgili düşüncelerini dile getirdiler. Beni de özellikle 21, 22, 23 ve 24'üncü maddelerle ilgili buraya gelmeden önce inanın ki jeoloji mühendisi aradı, Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı Hüseyin Bey de yanımızda zaten. Bu konuyla ilgili Bakan Yardımcımıza ve teklif sahibine birkaç sorum olacak.

Son beş yılda yaşanan depremlerde binlerce yapı, zeminden kaynaklanan sorunlar nedeniyle yıkılıp on binlerce vatandaşımız yaşamını yitirirken, ülkemizde denetim sisteminin güçlendirilerek sorunun çözümü konusunda yol alınması gerekirken, kanun teklifinin 21'inci maddesiyle getirilen düzenlemeyle "Zemin ve temel etüt kuruluşu: Bakanlıktan aldığı izin belgesiyle zemin ve temel etüdü faaliyetini icra eden ve Bakanlıkça denetlenen tüzel kişiyi," hükmüyle zemin ve temel etütlerin denetimini yapacak kuruluşlara ilişkin düzenleme yapılması yerine "zemin ve temel etütlerini icra eden" ibareleriyle etüt ve proje müelliflerine yönelik sınırlama getirilmekte, denetimine ilişkin ise tek bir düzenleme getirilmemektedir.

Yine, kanun teklifinin 24'üncü maddesinde bu durum "Bu Kanun kapsamında yapılacak yapıların zemin ve temel etütleri Bakanlıkça izin belgesi verilen zemin ve temel etüt kuruluşları tarafından yapılır." hükmüyle denetim hizmetlerini yerine etüt müelliflerine düzenleme getirildiği açıkça ifade edilmiş bulunmaktadır.

Yine, kanun teklifinin 24'üncü maddesinde "Zemin ve temel etüt hizmet bedeli, zemin ve temel etüt kuruluşlarının hizmet bedellerinin ödenmesinde kullanılmak üzere hizmet alan proje müellifi veya yapı sahibince il muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaba yatırılır. Yatırılan tutarın %2'si ruhsatı veren idarenin, %2'si Bakanlık bünyesinde bulunan döner sermaye işletmesinin, %10'unu geçmeyecek şekilde Bakanlıkça belirlenen oranı ise zemin ve temel etüt altyapısı ve sistemleri hakkında hizmet sağlamak üzere Bakanlıkça belirlenen kurum veya kuruluşun hesabına aktarılır. Bakanlık bu oranları iki katına kadar artırmaya ve yarısına kadar indirmeye yetkilidir." hükmüyle yapılan düzenlemeyle ilgili günümüze kadar mimari, statik, teçhizat, elektrik proje müelliflerinden yaptıkları hizmetler nedeniyle herhangi bir harç ücreti alınmamasına rağmen, zemin ve temel etütleri hizmetlerini üreten jeoloji mühendisi proje müelliflerinden toplam hizmet bedelinin yüzde 14'ü ile yüzde 28'i arasında değişebilecek oranda Bakanlık tarafından harç alınacağı yönünde düzenleme yapılmıştır.

Yapılan bu düzenlemeyle zemin ve temel etütlerinin denetimi yerine zemin ve temel etütlerini yapacak kişi ve kuruluşlara ilişkin düzenleme yapılmış; yüksek harçlar, sınırlama ve kota uygulaması getirilerek şu an ülke genelinde 2 bine yakın firmada çalışan binlerce jeoloji mühendisinin hizmet üretmesi engellenerek jeoloji mühendislerinin işsiz kalmasını sağlanmaktadır.

Benzer durum zemin laboratuvarı için de geçerli olup görevleri olmadıkları hâlde taslağın 22'nci maddesiyle zemin laboratuvarlarına numuneleri yerinde alma zorunluluğu getirilerek, bir zemin laboratuvarının kapasitesinin üstünde personel çalıştırması sağlanarak, fiilen bu hizmetin yerine getirilmesi zorlaştırılarak sahte zemin ve temel etüt raporların üretilmesinin önünün açılması sağlanacaktır.

Yapılan düzenlemeyle, etüt ve proje müellifliği sistemi yani jeoloji mühendisliğinin bireysel mühendislik hizmeti üreterek gelişimine engel olunmaktadır. Mühendisliğin ve bilimsel gelişmenin temelini oluşturan mühendisin bilgi üretme, test ve deneyle ispat etme ve deneyim yok edilmekte, mühendislerin konuya yapacağı katkı engellenmektedir. Bu alanın gelişimi Bakanlıktaki birkaç kişinin belirleyeceği çerçeveye indirgenmekte ve hizmet üretecek jeoloji mühendisliği robotlaştırılarak sürece olan katkısı yok edilmeye çalışılmaktadır.

Zemin ve temel etütleri konusunda faaliyet yürüten jeoloji mühendisleri yüksek harç, firma sayısı sınırlaması, kota uygulaması getirilerek hangi ilde kaç firma kurulacağı, bu firmalarda kimlerin çalışacağı, kimlerin çalışmayacağına Bakanlık tarafından karar verilecektir. Yapılan bu düzenlemeyle günümüzdeki odamıza tescilli 2 bine yakın firma ve bu firmalarda çalışan binlerce jeoloji mühendisinin işsiz kalmasına neden olunacaktır.

24'üncü maddeyle getirilen düzenlemeyle mimari, statik, tesisat, elektrik proje müellifleri için bir tek lira harç alınmazken zemin ve temel etüt hizmet bürolarında toplam hizmet bedelinin yüzde 14'ü ile yüzde 28'i arasında değişebilecek oranda Bakanlık tarafından harç alınacağı şeklinde düzenleme yapılmıştır. Diğer proje müelliflerinden herhangi bir harç alınmamasına rağmen, zemin etüt bürolarından kurumlar vergisi, gelir vergisi, KDV gibi vergi harçlarının yanında yüzde 28'e varan hizmet bedeli üzerinden harç alınması proje müellifliği sistemi içinde yer alan mühendis ve mimarlar için eşitlik ilkesine aykırı olduğu gibi, barınma sorunu yaşayan ülkemizde hem bina ve proje maliyetleri hem zemin etüt bürolarını çalışamaz hâle getirecektir. Bakanlık getirilen bu yüksek harç oranlarıyla zemin etüt bürolarının en büyük ortağı hâline getirilmiştir. Modern öşür vergisi niteliğindeki bu harcın neden sadece zemin ve temel etüt büro sahibi proje müellifi jeoloji mühendisleri için uygulanacağı hususu, bu düzenlemede anlaşılamamıştır. Zemin laboratuvarlarının deney numunelerini yerinde kendileri alacak yönünde düzenleme yapılmıştır. Dünyanın hiç bir yerinde görülmeyen bir uygulama sistemi getirilerek zemin laboratuvarlarının her sondajın başına sabahtan akşama kadar hizmet edecek şekilde personel bulundurulması zorunlu hâle getirilmektedir. Bir zemin laboratuvarının görevi olmadığı hâlde her sondajın başına bir kontrol görevlendirilmesi imkânsız olduğu gibi, mümkün de değildir. Yasal düzenlemenin gerçekleşmesi hâlinde her bir zemin laboratuvarı bünyesinde yüzlerce kişiyi istihdam etmesi gerekmekte olup ayrıca ülke genelinde de her ilimizde zemin laboratuvarı da bulunmamaktadır. Bu durum, fiilen zemin laboratuvarlarını çalışamaz hâle getirecek olup ülkemizde sahte zemin deneylerinin yapılmasının da önünü açacaktır.

Sonuç olarak, temelde ülkemizde fenni mesuliyet sistemiyle yapı denetiminin yapılması konusunda düzenlemeler getiren 4708 sayılı Yapı Denetim Kanun'u içinde zemin ve temel etütlerinin yerinde denetimini esas alan bir yaklaşımda düzenleyici iş ve işlemlerinin yapılması zorunlu hâle getirilmesi gerekirken zemin ve temel etütlerini yapacak kişilere ilişkin sınırlayıcı ve düzenleyici maddeler ile öşür vergisi niteliğinde yüksek harçlar getirilerek binlerce jeoloji mühendisinin işsiz kalmasına yol açacak bu düzenlemenin gözden geçirilmesi gerektiğini savunuyoruz.

Yine, bu kanunun 24'üncü maddesinin "Bu kanun kapsamında yapılacak yapıların zemin ve temel etütleri kuruluş tarafından denetlenir." hükmü getirilmesi suretiyle zemin ve temel etütlerini denetleyecek kuruluşlara ilişkin düzenleme hâline dönüştürülmesi 24'üncü maddenin 3'üncü paragrafıyla getirilen öşür vergisi niteliğindeki harçların kaldırılmasını, zemin laboratuvarlarının çalışma ve işleyişine aykırı 23'üncü maddesinin ise gözden geçirilerek yeniden düzenlenmesini talep ediyoruz.

Sayın teklif sahibi, bu konuyla ilgili, gerçekten, bu jeoloji mühendislerinin... Özellikle Maraş depreminde aynı gün oradaydık, Maraş'taydık. Orada hastanelerde yer kaymasının neden olduğunu gözlerimizle gördük. Yani sizin bu teklifi hazırlarken jeoloji mühendislerine neden bu kadar uğraşıldığını merak ediyorum gerçekten, gerçekten merak ediyorum. Yani siz diyorsunuz ki: Biz her ile belli bir süre vereceğiz, kendi adamlarımızı oraya atayacağız, biz onları denetleyeceğiz. Bunu mu istiyorsunuz?

O yüzden, sizden ricam, özellikle Sayın Başkanım, bu 21'inci, 22'nci, 23'üncü ve 24'üncü maddenin bu şeyden çıkarılmasını talep ediyoruz; aksi takdirde, Cumhuriyet Halk Partisi olarak Anayasa Mahkemesine bu maddeleri götüreceğiz.

Hepiniz saygıyla selamlıyorum.