BEHİYE EKER (İstanbul) - Teşekkür ediyorum Başkanım.

İnsan Hakları İnceleme Komisyonumuzun Değerli Başkanı, Karma Komisyonumuzun değerli üyeleri, değerli Başdenetçimiz ve denetçilerimiz, kıymetli basın mensupları, saygıdeğer katılımcılar; öncelikle hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Kamu Denetçiliği Kurumunun 2025 yılı raporunu değerlendirmek üzere kurulan Karma Alt Komisyonumuz tarafından yapılan çalışmalar ve hazırlanan rapor hakkında bilgi vermek üzere söz almış bulunuyorum.

Değerli Komisyon üyeleri, bildiğiniz üzere Kamu Denetçiliği Kurumu, kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturarak idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı çerçevesinde hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevli bir denetim ve hak arama mekanizmasıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu, faaliyete başladığı 2013 yılından bu yana idarenin eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarına ilişkin şikâyetler hakkında yürüttüğü çalışmalar ve önerileri içeren yıllık raporlarını düzenli ve zamanında Karma Komisyonumuza sunmaktadır. Kurulduğu günden bugüne bilinirliği giderek artan Kamu Denetçiliği Kurumu, etkin bir hak arama ve adalet mekanizması olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Kuruma başvuruların ücretsiz olması ve farklı usullerle kolaylıkla başvuru yapılabilmesi Kurumun vatandaşlarımız nezdinde ulaşılabilirliğini önemli ölçüde artırmıştır. Kuruma 2025 yılında 2.134 başvuru yapılmış, 2013 yılından bugüne kadar ise toplam başvuru sayısı yaklaşık 277 bine ulaşmıştır.

Değerli Komisyon üyeleri, Kamu Denetçiliği Kurumu idare ile vatandaşlarımız arasında bir köprü vazifesi görerek uyuşmazlıkları öncelikle uzlaşı yoluyla çözmeye çalışmaktadır. 2025 yılında 2.042 başvuru dostane yollarla çözüme kavuşturulmuş, dostane çözümün mümkün olmadığı durumlarda ise idareye tavsiyede bulunulmaktadır. Bu kapsamda, 2025 yılında idarelere yönelik toplam 1.214 tavsiye kararı verilmiştir.

Değerli üyeler, Karma Komisyonun 10 Şubat 2026 tarihli toplantısında alınan karar gereğince kurulan Karma Alt Komisyonumuz çalışmaları süresince 4 toplantı gerçekleştirmiştir. Karma Alt Komisyonumuz, 11 Mart 2026 tarihli ilk toplantısında çalışma usül ve esaslarını belirlemiş, 8 Nisan 2026 tarihli 2’nci toplantısında Kamu Denetçilerimizden kendi görev alanlarına ilişkin ayrıntılı bilgi alınmış, 13 Mayıs 2026 tarihinde gerçekleştirilen 3’üncü toplantımızda ise Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararları doğrultusunda işlem tesis etmeyen veya süresi içerisinde yeterli gerekçe sunmayan kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri Komisyonumuzda dinlenmiştir. Karma Komisyonumuzun 1 Temmuz 2026 tarihli 4’üncü toplantısında Kamu Denetçiliği Kurumunun kararlarına ve önerilerine yüksek oranda olumlu yaklaşan kurumların üst düzey temsilcilerine plaket takdim edilerek kurumların olumlu yaklaşımları takdir edilmiştir. Ayrıca söz konusu toplantıda tavsiye kararlarına olumlu cevap veren bazı kurumların kararlarının uygulanmasına ilişkin yürüttükleri çalışmalar hakkında da bilgi alınmıştır. Böylece Karma Komisyonumuz, bir yandan kurumlarımızın yapıcı çalışmalarını ve yaklaşımlarını takdir ederken diğer yandan Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararlarının hayata geçirilmesi sürecini ilgili kurum temsilcileri ve denetçilerimizle birlikte ayrıntılı şekilde değerlendirme imkânı bulmuştur. Bu çalışmalar sırasında Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararlarının vatandaşlarımızın mağduriyetlerinin giderilmesine nasıl katkı sağladığını gösteren çeşitli örnekler üzerinde de durulmuştur. Müsaadenizle bu kapsamda değerlendirilen bazı tavsiye kararlarının somut çalışmalarına birkaç örnek vermek istiyoruz. Ele aldığımız tavsiye kararlarının birinde 1997 yılında gerçekleştirilen terör saldırısında yaralanan ve 1999 yılında hakkında nakdi tazminat ödenmesine karar verilen bir güvenlik korucusunun kararın uzun yıllar uygulanmaması nedeniyle tazminatını alamadığı, yaklaşık on dokuz yıl sonra yaptığı ödeme talebinin ise zaman aşımı gerekçesiyle reddedildiği görülmüştü. Kamu Denetçiliği Kurumumuz tazminatın ödenmesi yönündeki tavsiye kararı üzerine dosyayı yeniden değerlendiren İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü başvurucuya 277.925,11 TL nakdi tazminat ödenmesine karar vermiştir. Kesinleşmiş bir ödeme kararının uzun yıllar uygulanmamasından kaynaklanan mağduriyetin dikkate alınarak dosyanın yeniden değerlendirilmesi ve kısa sürede ödeme yapılması hakkaniyet bakımından da olumlu bir uygulama örneği olmuştur.

Kamu Denetçiliği Kurumu bu alanda şeffaflığın ve etkin denetimin sağlanması ile Komisyon oranlarına makul ve ölçülü bir üst sınır getirilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Tavsiye kararı üzerine Ticaret Bakanlığınca hizmet bedellerinin açıkça gösterilmesi, satıcıların kampanya ve reklam uygulamalarına ilişkin onaylarının alınması ve ilave hizmet bedellerine ilişkin şeffaflığın artırılmasını sağlayan düzenlemeler de hayata geçirilmiştir. Bu örnek, Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararlarının yalnızca bireysel başvuruların çözümde değil, kamu politikalarının geliştirilmesine ve idari uygulamaların iyileştirilmesine de katkı sağlayabildiğini göstermesi bakımından önemlilik arz etmektedir.

Değerli milletvekilleri, Karma Alt Komisyonumuzun çalışmalarında yalnızca olumlu sonuçlanan tavsiye kararlarına değil, kararların uygulanmadığı veya uygulanması için yeterli gerekçe sunulmadığı durumlarda da ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Bu kapsamda, Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararlarına uymayan idarelerin üst düzey temsilcileri Komisyonumuza davet edilmiş ve kararların uygulanmama gerekçeleri doğrudan ilgili kurumların temsilcilerinden dinlenmiştir. Bu uygulamanın artık bir teamül hâline gelmesinin, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kamu Denetçiliği Kurumuna verdiği güçlü desteğin açık bir göstergesi olduğunu değerlendiriyoruz. Kamu Denetçiliği Kurumu kararlarının uygulanmaması hâlinde ilgili idarelerin gerekçelerini Komisyon önünde açıklaması hem kararların uygulanabilirliğinin değerlendirilmesine hem de benzer sorunların gelecekte ortaya çıkmasının önlenmesine katkı sağlamaktadır. Bu uygulamanın idareler açısından Kamu Denetçiliği Kurumuyla iş birliğini güçlendiren ve tavsiye kararlarına uyumu teşvik eden önemli bir mekanizma oluşturduğu kanaatindeyiz. Nitekim, Alt Komisyon toplantılarımızda üyelerimiz tarafından en çok vurgulanan hususlardan biri idarelerin Kamu Denetçiliği Kurumu kararlarına yapıcı ve çözüm odaklı bir anlayışla yaklaşmasının gerekliliği olmuştur. Diğer taraftan, Kamu Denetçiliği Kurumunun tavsiye kararlarına olumlu yaklaşım gösteren kurumların takdir edilmesi de idareler açısından teşvik edici bir uygulama olmuştur. Bu kapsamda, takdir edilecek kurumlar belirlenirken Kamu Denetçiliği Kurumunun Komisyonumuzla paylaştığı veriler ayrıntılı olarak değerlendirilmiş, tavsiye kararlarına uyum oranlarıyla dostane çözüm süreçlerine gösterilen başarı temel ölçüt olarak esas alınmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Adalet Bakanlığı Ceza Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün yüzde 93,75; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının yüzde 100; Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğinin ise yüzde 98,14 tavsiye kararına uyum oranıyla öne çıktığı görülmüştür. Ayrıca, Kamu Denetçiliği Kurumuyla yaptığımız değerlendirmelerde İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığının 2025 yılı içerisinde 24 başvuruyu dostane çözüm yoluyla sonuçlandırarak bu alanda örnek bir performans sergilendiğini de tespit edilmiştir. Bu kapsamda, söz konusu 4 kurumun üst düzey temsilcilerini Alt Komisyonumuzun son toplantısında plaket takdim edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu kararlarına uyum konusundaki duyarlılıkları ve çözüm odaklı yaklaşımları dolayısıyla kendilerine teşekkür edilmiştir.

Değerli milletvekilleri, Kamu Denetçiliği Kurumu 2025 Yıl Raporunu değerlendirmek üzere kurulan Karma Alt Komisyonumuz raporu ayrıntılı şekilde incelemiş, denetçilerimizi dinlemiş, tavsiye kararlarının uygulanma durumunu ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda ulaşılan tespit ve öneriler hazırlanan Alt Komisyon raporuna yansıtılmıştır. Bu kapsamda, öncelikle vatandaşların sorunlarına daha etkin ve kısa sürede çözüm üretilebilmesi bakımından kamu kurum ve kuruluşlarının Kamu Denetçiliği Kurumuyla iş birliği içerisinde hareket etmelerinin ve başvurulara süresi içerisinde çözüm odaklı cevap vermelerinin önem taşıdığı değerlendirilmiştir. Kurum kararlarına uyumun yönetmelik, genelge, toplu iş sözleşmesi veya benzeri düzenlemeler nedeniyle mümkün olmadığı durumlarda ise gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılmasına yönelik çalışmalar yürütmesinin faydalı olacağı değerlendirilmiştir. Bunun yanında, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından verilen tavsiye kararlarıyla dostane çözüm kararlarının idareler tarafından fiilen yerine getirilip getirilmediğinin izlenmesi de önem taşıdığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, Kamu Denetçiliği Kurumuna belirli konularda resmen inceleme yapma ve davalara katılma yetkisi verilmesine yönelik taleplerin değerlendirilmesinin de faydalı olacağı düşünülmektedir. Son olarak Kamu Denetçiliği Kurumunu idari ve mali yapısının güçlendirilmesine yönelik çalışmaların Kurumun etkinliğini artırılmasına önemli katkı sağlayacağı değerlendirilmiştir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Karma Alt Komisyonumuz çalışmalarını yürütürken Kamu Denetçiliği Kurumunun vatandaşlarımız açısından etkin, erişilebilir ve sonuç alıcı bir arada olmak mekanizması olmasının önemini bir kez daha görmüştür. Kurumun etkinliğinin artırılması yalnızca Kurumun kendi çalışmalarına değil, aynı zamanda idarelerin Kurum kararlarına yaklaşımına ve kararların uygulanmasına da bağlıdır. Bu nedenle, kamu kurum ve kuruluşlarının Kamu Denetçiliği Kurumuyla yapıcı bir iş birliği içerisinde hareket etmeleri, tavsiye kararlarını kamu hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik önemli bir fırsat olarak değerlendirmeleri ve vatandaşlarımızın mağduriyetlerinin mümkün olan en kısa sürede giderilmesine yönelik çözüm odaklı bir yaklaşım benimsemeleri büyük önem taşımaktadır. Bu düşüncelerle Karma Alt Komisyonumuzun çalışmaları sonucunda hazırlanan raporun Kamu Denetçiliği Kurumunun etkinliğinin artırılmasına, idare ile vatandaş arasındaki uyuşmazlıkların daha hızlı ve hakkaniyetli biçimde çözülmesine ve vatandaşlarımızın hak arama yollarına erişiminin güçlendirilmesine katkı sağlamasını diliyoruz. Karma Alt Komisyonumuzun çalışmaları boyunca fikirleriyle, katılımlarıyla raporumuzun oluşmasına katkı sağlayan siz değerli milletvekillerimize, Başdenetçimize ve denetçilerimize teşekkür ediyor, raporumuzun hayırlı olmasını diliyoruz.