HÜSEYİN OLAN (Bitlis) - Sayın Başkan, Sayın Bakan Yardımcımız, Kıyı Emniyeti Sayın Genel Müdürü ve yöneticileri; bugün okullarda belki de ilk öğretilen şey Türkiye'nin üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olduğudur ama iktidarın deniz politikası denizi bir yaşam alanı olarak görmüyor, tam tersine bir gelir ve rant kapısı olarak görüyor. Marmara müsilajla boğuşuyor, kıyılar dolguya ve özelleştirmeye açılıyor; Karadeniz savaş alanına döndü, denizcilerimiz hayatını kaybediyor. Böyle bir dönemde denizlerin güvenliğinden sorumlu kurumu görüşüyoruz. Tabii, kurumun emekçilerini de göz ardı etmemek lazım. Gece gündüz denizde can kurtarıyorlar ve bu çok kıymetli bir emektir. Bakıldığı zaman, 2024'te, sadece 2024 yılında 962 kişiyi denizden kurtarmışlar; bu emeği görür bir yerden konuşmamı yapacağım.

Öncelikle, Sayıştay raporlarını incelediğimizde, kurum 2024'te 15 milyar 132 milyon lira kâr etmiş, yıl sonunda bankada 11 milyar 421 milyon lira mevduatı mevcuttur ve bu da Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünün varlıklarının yüzde 63'ü anlamına geliyor. Aynı yıl yatırıma ayrılan para kârın yalnızca yüzde 5'idir ne yazık ki. Hazineye aktarılan payı zaten tartışmak mümkün değil burada fakat şunu sormak gerekiyor: Marmara'da müsilaj riski sürerken, boğazlardan bir yılda 355 milyon ton tehlikeli yük geçerken kirliliğe müdahale ve ekosistemi izleme için bu kaynaktan ne kadar ayrılıyor? Raporlarda bununla ilgili tek bir ekolojik gösterge ne yazık ki yok.

Şimdi, fener hizmetinden 7 milyar 480 milyon lira gelir elde edilmiş ve bu hizmetin maliyeti 111 milyon lira. Şu anlama geliyor: Gelir maliyetin 67 katı. Boğazdan uğraksız geçişte ücret dört yılda 80 sentten 6 dolar 70 sente çıkmış. Ücretin güncellenmesine elbette ki itirazımız yoktur ama bildiğiniz gibi, Rusya-Ukrayna savaşı Karadeniz'de ciddi bir sorundur. Bu yıl Karadeniz'de ilk sekiz ayda 163 gemi vuruldu, ekim ayında bir tahıl gemisinde 2 denizcimiz hayatını kaybetti. Kurumun acil müdahale gemisi saldırıya uğramış bir gemiye gönderildi. Karadeniz'de kalıcı barış denizlerin güvenliğinin ön koşuludur.

Değerli hazırun, biz özelleştirmeye karşıyız; denizde de, kıyıda da, karada da. 2010'da denizcilik alanındaki kamu varlıkları özelleştirilirken kılavuzluk hizmeti kıyı emniyetine geçti ama boğazın en değerli noktalarındaki 2 rıhtım ve İzmir'deki bina hâlâ özelleştirme kapsamında, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin elinde. Sayıştay bunu 2021'den bu yana her yıl yazıyor, kurum ise yalnızca 2023'te ve bu yılın Mart ayında yazı yazmış. Kamu kurumu kendi hizmeti için kullandığı rıhtıma kira ödüyor, özelleştirmenin bedeli budur. Deniz güvenliği için kullanılan kıyı alanları özelleştirme portföyünde bekletilemez, limanların ve kıyıların özelleştirilmesine son verilmelidir diyoruz. Kurumun, fener arsaları ve tahlisiye istasyonlarından oluşan 138 taşınmazın değeri bilinmiyor. Sayıştay bu yüzden görüşünü şartlı vermiş, kurum taşınmazlarını on yıllığına kiraya veriyor. Bu taşınmazların gelir getirici biçimde değerlendirilmesi önerisine katılmıyoruz. Kıyılar kamusaldır; hangi taşınmazın kime, kaç yıllığına, kaç liraya kiralandığını açıkçası öğrenmek istiyoruz biz burada.

Boğazlar dışındaki limanlarda kılavuzluk ve römorkörcülük yönetmelikle firmalara açılmış, bir başka kamu kuruluşu da aynı bölgede bu hizmetin bir bölümünü üstlenip işi dışarıdan hizmet alımıyla yaptırmış. Can güvenliği hizmeti ticarete dönüşüyor, ihalelerde yasaklılık sorgusu eksik yapılmış, kira ihalelerinde damga vergisi eksik hesaplanmış, muayene komisyonları uzman olmayan kişilerden kurulmuş.

Emek boyutunda bazı sorunlar var: Gelirler 6 katına çıkarken kadrolu personel 89 kişi azalmış, taşeron emekçi sayısı 145'e çıkmış, engelli ve kadın istihdamına dair tek bir veri yoktur.

Bu kurum hakkında verdiğim soru önergesinde, yönetim kuruluna yapılan ödemeleri, üyelerin başka görevlerini ve yakınlarının KİT'lerde görev alıp almadığını sordum. Bakanlık bu soruları cevapsız bıraktı. Bu hususta Bakanlığın eksik bıraktığı noktaları doldurabilirseniz sevinirim.

Bildiğiniz gibi, Eylülde Silivri açıklarında 2 gemi çarpıştı, 1 gemi battı, 10 denizciden 2'sinin cansız bedenine ulaşıldı ve 8 denizcimizden hâlâ bir haber yok. Biri emekliliğine yedi ay kalmış 8 çocuk babası bir aşçı. Batık 720 metre derinlikte aramalar 2 Kasımda ailelere bilgi verilmeden, bir rapor bile sunulmadan ne yazık ki durduruldu. Aileler aylarda Silivri'de çadırlarda bekliyor ve diyor ki: "Biz vazgeçmeyeceğiz." Biz de vazgeçmeyeceğiz. Türkiye gibi bir ülkede gerçekten, ailelerin cenazelerine ulaşılamıyorsa ve bunun üzerine gidip yasını tutamıyorsa bu da bizim aslında... Ne kadar çaresiz olduğumuzu demeyeceğim ama biraz da aslında duyarlı değiliz çünkü bu ülkenin gerçekten, cenazeleri suyun altından, denizin altından, heyelanın altından kurtaracak gücü olduğuna inanıyoruz ve bu konuda daha duyarlı davranılmasını sizlerden bekliyoruz. Deniz güvenliğinden sorumlu kurumun bankada 11 milyar lirası varken devletin derin suda arama kapasitesi başka bir kuruluşun tek bir gemisine bağlı kalıyorsa bu ülkenin deniz politikası iflas etmiş diyoruz ve o 11 milyar liranın hiçbir anlamı da yoktur diyoruz. Aramalar sürmeli, aileler bilgilendirilmeli ve maliyeti ne olursa olsun, o cenazeler suların altından çıkarılıp ailelere teslim edilmelidir diye düşünüyoruz.

Ve son olarak birkaç sorum var: 11,42 milyar TL mevduatın kullanım planı nedir? 2024'te ve 2025'te elde edilen faiz geliri ne kadardır? Deniz kirliliğine müdahale ve ekosistem izleme için ayrılmış ayrı bir bütçe var mıdır? Diğer bir soru şu: 2023-2024'te yapılan ihalelerin kaçında yasaklılık sorgusu eksik yapıldı? Bu ihalelerin toplam bedeli ve yüklenicileri kimlerdir? 138 taşınmazın değerleme çalışması ne aşamadadır? Kurumun kiraya verdiği taşınmazlar, kiracıları, kira süreleri ve bedelleri nelerdir? Karadeniz'deki saldırılarda zarar gören gemilere kurumun yaptığı müdahalelerin sayısı ve maliyeti nedir? Kamu kuruluşlarının limanlarında kılavuzluk ve römorkör hizmetlerini kimler veriyor? Hizmet alımıyla yürütülen işlerin bedeli ne kadardır? Başka bir sorum da 145 yüklenici işçi hangi işlerde çalışıyor? Kadroya alınmaları planlanıyor mu, programınızda onları kadrolu yapmak var mıdır?

Son sorum şu: Kurumda -her zaman sorduğumuz gibi- kaç engelli ve kaç kadın çalışıyor? "Kadın kılavuz kaptan ve gemi trafik operatörü sayısı nedir?" diyerek sonlandırıyorum.

Sunumunuz için de teşekkür ediyorum.