ADALET KAYA (Diyarbakır) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, hoş geldiniz. Kıymetli bürokratlar, selamlıyorum hepinizi.

O kadar çok geniş ve farklı farklı sorun alanlarını ilgilendiren ve geniş toplumsal kesimleri hem de kamusal hizmetlere erişimde önceliklendirilmesi gereken toplumsal kesimleri etkileyen bir bakanlığınız ve sorumluluk alanınız var. Ben de gerçekten pek çok şeyden bahsetmek istiyorum ama süre kısıtlı. Bugün birazcık daha engelli ve yaşlı haklarından bahsetmek istiyorum.

Şimdi, aslında bütçenin genel görüşmelerini yaparken Sayın Cevdet Yılmaz'a da bu bütçeden engellilere yeterli kaynak ayrılmadığını belirtmiştim. Sağ olsun, kendisi de hem önerilerimize, eleştirilerimize ve sorularımıza çok hızlı bir şekilde geri dönüş yaptı ancak cevap ne yazık ki şunu içeriyor: Her kalemde ne kadar ödenek ayrıldığını ifade ediyor sadece ama bu sorularımızın cevabı değil. Şimdi, bu miktarın yani engelli ve yaşlılar açısından ayrılan ödeneğin yetersiz olduğunu hepimiz biliyoruz, bunda sanırım herkes hemfikir. Sadece 325 milyar lira ayrılmış bu ödeneğe. Dolayısıyla ne yazık ki yeterli değil.

Engelli haklarından ve sorunlarından başlamak istiyorum Sayın Bakan. Siz de diğer bakanlıklar da sunumlarınızda veriye dayanarak sunumlarınızı yapıyorsunuz ki olması gereken de bu. Politika geliştirmek, ölçmek, eksikleri görmek, gelişimi değerlendirmek için veri analizine bizim de ihtiyacımız var ama engelliler söz konusu olduğunda ne yazık ki hiçbir veriye sahip değiliz, bugün ülkede ortalama engelli nüfusunun bile bilmiyoruz ne yazık ki. Bir diğer yandan da bu nüfusu bilmiyorsak neye göre, kime göre politika oluşturacağımızı da kestiremiyoruz. Diğer yandan, siz sunumunuzda da belirttiniz, sosyal haritalama ve veri çalışmalarınızı yaparken sadece AK PARTİ belediyeleriyle paylaşıyorsunuz bazı verileri. Mesela, bölgedeki ya da farklı partilere ait belediyelerle paylaşmıyorsunuz ki şey çok önemli yani sizin çalışma alanınızda koordinasyon yani yerel yönetimlerle, sivil toplumla; Sağlık, Eğitim, Çevre ve diğer bakanlıklarla bir koordinasyon gerekli.

AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANI MAHİNUR ÖZDEMİR GÖKTAŞ - Aslında parti gözetmeksizin yapıyoruz.

ADALET KAYA (Diyarbakır) - Tamam, ben böyle bir bilgiye sahibim, o nedenle belirtmek istedim.

Veri oldukça önemli, bu konuda verilerinizi bütün kurumlarla paylaşmanızı çok önemsediğimizi belirtmek istiyorum.

Diğer yandan, "engellilik" dendiğinde ilk aklımıza gelenler işitme, görme, fiziksel engellilik ve nöro çeşitlilik ne yazık ki ancak bugün bundan çok daha geniş bir tanımı ifade ediyor yani alzaymırdan işte, disleksiye, çölyak hastalığına ya da kas hastalıklarına kadar daha geniş bir skalada engelli... Spektrum çok geniş. O yüzden engellilikle ilgili en önemli sorunlardan biri de bu meseleye nasıl baktığımız. Kusur, eksiklik, korunmaya muhtaçlık üzerinden ne yazık ki yapılmış olan mevcut yasal düzenlemeler tanımlıyor engelliliği ve geleneksel tıbbi model bakışını öne çıkarıyor. Bu yaklaşım engellileri toplumdan dışlayan, pasifleştiren ve özne olarak görmeyen bir anlayışı egemen kılıyor. Engellilik toplumda önyargı, korku, düşük beklenti ve görmezden gelme pratikleriyle birlikte sosyal izolasyon ve yalnızlıkla birleşiyor. Geleneksel tanımlamanın aksine engellilik bir farklılık; bedensel, fiziksel ve nörolojik bir çeşitlilik olarak ele alınmalı, tıpkı inanç veya dil veya din, cinsiyet, etnik farklılık gibi toplumsal zenginlik olarak kabul edilmeli. Yasal düzenlemeler de eşitliği, farklılıkların gözetildiği bir denklik, eşit yurttaşlık yaklaşımıyla yeniden ele almadıkça engellilerin yaşamın merkezinde, toplumla iç içe yaşamasının önünü açmak mümkün değil.

Şimdi, geçtiğimiz yıl Mecliste engelli bireylerin toplumsal hayata katılımının güçlendirilmesiyle ilgili bir komisyon oluşmuştu, sizin de katılımınız vardı. Kurumunuzdan Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdür Yardımcısı Fatma Yiğiter Kara ile Erişilebilirlik Daire Başkanı Deniz Çağlayan Gümüş katılmış. Tutanaklara baktık, özellikle Deniz Hanım çok geniş, çok kapsamlı bir sunum yapmış, kamusal ve özel alanların engelli bireylerin erişimine nasıl uygun hâle getirilmesi gerektiğini, hangi noktalarda eksiklikler olduğunu detaylı biçimde anlatmış.

Şimdi, mutabık olunan bir konu var, o da şu: Mevzuatlar yeterli, sorun uygulamada çıkıyor. Ben şunu sormak istiyorum: Uygulamadaki eksiklikleri -yani kurumunuz bu sunumda zaten bunu ifade etmiş- gidermek üzere siz Bakanlık olarak ne yapıyorsunuz? İlgili kurumlarla yeteri kadar iş birliğiniz var mı? Bu çok önemli, bu soruyu soruyorum.

Yine, Deniz Hanım'ın belirttiği bir diğer husus, Kamu İhale Kurumunun mevzuatına "Erişilebilirlik standartlarına uygunluk şartı aranacaktır." ibaresinin girmemiş olması. Burada yasal düzenlemede görev Meclise düşüyor.

Ben de burada milletvekili arkadaşlarıma çağrı yapıyorum: Bu düzenlemeyi gelin, birlikte çıkaralım, hayata geçirelim.

Gündelik hayatta çoğumuzun fark etmediği küçük iyileştirmelerle engellilerin hayatını kolaylaştıracak o kadar çok şey var ki Sayın Bakan. Örneğin, başkentte yani Ankara'nın göbeğinde görme engelliler için Kurtuluş durağında metro kapılarının açılacağı alanlarda işaret eklenmemiş. Mesela, düşünün, hemen burnumuzun dibinde böyle bir sorun var.

Yine, engelli bakım aylığıyla ilgili bir konuya değinmek istiyorum. Aylık bağlanmasıyla ilgili istenen koşullara esneklik getirilmesi gerekiyor. Aylık bağlanabilmesi için engelli bireyin tam bağımlı raporu alması lazım ancak bu rapor gerçekten çok zorlaştırılıyor, kısmi bağımlı şeklinde düzenlenince evde bakım ihtiyacı olan engelliye bakanlar bu aylığı alamıyorlar. Bu çok ciddi bir sorun, her gün bir sürü insan bu konuda bize ulaşıyor.

Diyarbakır'dan bir örnek vermek istiyorum: Bize ulaşan bir kadın boşandığı erkekten şiddet gördüğü için bir an evvel boşanabilmek için nafaka talebinde bulunmamış ve çocukların velayetinin babaya vermiş ama çocuklar onda kalıyor. Diğer yandan da hasta, felçli olan babasına bakmakla yükümlü, babaya bakım hizmetini veren kişi. Şimdi, nafaka alamıyor, hiçbir sosyal destek alamıyor, bu yurttaş felç geçiren kendi babasına baktığı için de çalışamıyor, babasına kısmî engelli raporu verildiği için engelli bakım aylığı alamıyor, çocukların velayeti babada olduğu için çocuk yardımı alamıyor yani kamu hizmetlerine erişimin tıkandığı noktalar var. Dolayısıyla şartları... Diyarbakır Sosyal İl Müdürlüğüyle defalarca görüştük ama aşamıyoruz bazı engelleri. Bu, sadece benim karşılaştığım bir tane örnek, böyle yüzlerce örnek var Sayın Bakan.

Şimdi, süre dar, bu konuların çözülmesi gerekiyor. Bir diğer meseleye gelmek istiyorum. Size çok fazla öneri yapacağım ama süre az olduğu için onları yazılı olarak vereceğim Sayın Bakan. TÜİK'in son nüfus istatistiklerine göre 10 milyona yaklaşan 65 yaş üstü nüfusa sahibiz. Yaşlılarla ilgili hizmet ve destek programlarınız yetersiz, ilerleyen yıllar için hedefleriniz de yetersiz. Yine, 15.252 kişilik bir destek hedef belirlemişsiniz yani kişi sayısı bu kadar ama Sayın Bakan, ülkede 80 yaş üstü nüfus 2 milyona yaklaşmış durumda. Şimdi, bu kapasite kime, neye yetecek? Açlık sınırının altında emekli maaşı alan, bir evi dahi olmayan yaşlılar nerede kalacak? Yani bütün bunların hepsi önümüzdeki yıllar için çok büyük sorun olarak önümüzde duruyor.

Yine, gerçekten aileyi güçlendirme meselesini ağzınızdan düşürmüyorsunuz. Tamam ama geniş aileyi düşünelim. Şimdi, çocuğa kreş yok, nöro çeşitliliği olan öğrenciye okul yok, engelliye iş yok, engelliye bakana bakım yardımı yok, kamusal hizmetlere tek başına erişim imkânı yok, yaşlıya bakım imkânı yok. Yani kimin üstüne kalıyor bunca sorumluluk? Kadınların üstüne kalıyor ama kadınlar da "Artık yeter." diyor yani sosyal devlet ilkesinin gereğinin yerine getirilmesi lazım, kadınların üzerindeki bu bakım yükünün alınması lazım.

Şimdi, Sayın Bakan, bir konuya daha değinmek istiyorum. Sosyal yardımlar için ayrılan ödenek 1 trilyon 341 milyar lira fakat 58 ayrı sosyal yardım programında hangi kaleme, ne kadar kaynak ayrıldığı açıkça ortaya konulmamış. Dolayısıyla bunun denetiminin yapılması da mümkün değil. Ayrıca, sosyal yardım kaynaklarının önemli bir bölümü özel hukuk tüzel kişiliğine sahip sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına aktarılıyor. Dolayısıyla kamu kaynakları Sayıştay denetiminin dışında kalıyor. Sosyal yardım iktidarın propaganda aygıtı değil ki yurttaşların Anayasal hakkı. Bakanlık tüm yardım kalemlerini şeffaf biçimde açıklamalıdır; sosyal yardım dayanışma vakıflarına kaynaklarını nasıl kullandığına dair etkin denetime açmalı ve yardımları hak temelli, öngörülebilir bir sisteme dönüştürmelidir. Bir de son olarak, mantar gibi türeyen Kur'an kursları denetimden ne yazık ki yoksun. Bu kurumların hem açılışının hem de işleyişinin çok daha sıkı bir şekilde denetlenmesini talep ediyoruz Sayın Bakan. Hem istismar hem de çocukların örgün eğitimden kopma riski taşıyor.