ADALET KAYA (Diyarbakır) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, değerli bürokratlar; hoş geldiniz.

Şimdi, Sayın Bakan, yaptığınız açıklamalarla dikkat çekiyorsunuz ve bu açıklamalarla gündem olma konusunda da bayağı başarılısınız. Aynı başarıyı eğitim politikalarında da görmek istiyoruz. Sanki bizler iktidardayız, siz muhalefetteymişsiniz gibi, her defasında, böyle, eleştirilere cevap veren ama bir yandan da manipüle eden açıklamalarınız var. Ben, bir tanesi ilgimi çekti, bir parça okumak istiyorum: Erzurum'da "Her bütçede bize 'Çocuklara 1 öğün yemek verin.' diye baskı yapıyorlar. Ben de onlara şu soruyu soruyorum: 'Bugün muhalefet siyasi partilerinin 2002'deki seçim beyannamelerine baktım, 2007'de, 2011'de, 2015'te böyle bir taahhütleri yok çünkü o gün çocukların yemekten çok daha acil başka ihtiyaçları vardı. 70-80 kişilik sınıflarda, bilgisayarı olmayan okullarda, içinde tuvaleti olmayan okullarda ders gören çocuğa yemek vermek o zaman hiç akıllarına gelmemiş.'" gibi bir cevap ve bugün işte, her okulda akıllı tahta olduğunu ve 20 kişilik sınıflarda ders yapıldığını ifade etmişsiniz ama ekonomik gerçeklikleri yani Türkiye'nin ekonomik gerçekliğini gözden kaçıran, hatta görmek istemeyen bir beyan bu çünkü toplum ciddi anlamda derin yoksulluğa sürüklendi bu yirmi beş yıl içerisinde ve ne yazık ki bu, son zamanlarda yaşadığımız en büyük yoksulluklardan biri yani geniş kitlelere ulaşması açısından, bunu ifade edeyim.

Bir de benim kızım lise 1'inci sınıfta okuyor. Bugün konuştuğumuzda dedi ki: "Lütfen, Bakan Beye söyler misin; evet, sınıfımızda akıllı tahta var ama okulda tuvalete gitmemek için gün boyunca su içmemeye çalışıyoruz çünkü tuvaletler pislik içerisinde ve o kokuya katlanamıyoruz. Sabun yok, temizlik yok." Yani şimdi böyle bir gerçeklikle karşı karşıyayız, Diyarbakır'daki bütün okullar bu durumda Sayın Bakan. Yani gerçekten, hani abartmadan söylüyorum.

Diğer yandan da hakikaten, "Bunca gelişmeye rağmen neden bugün çocuklara ücretsiz beslenme talep etmek zorunda kalıyoruz? diye bir soru gerçekten çok yanlış yani sorulmaması gereken bir soru çünkü toplumun çok büyük bir kesimi büyük bir yoksulluk içerisinde. Bakın, tek öğünlük beslenme çantası hazırlamanın aylık maliyeti 2.147 lira, 2 çocuğu olsa 5 bin liraya yaklaşıyor meblağ. Yirmi beş yıllık iktidarınızda çocuklar okula hâlâ aç gidiyor. Yani biz de ücretsiz 1 öğün beslenme için ısrar etmeye devam edeceğiz çünkü gerçekten biliyoruz ki çocuklar okullarda açlıktan bayılıyor, fiziksel ve zihinsel gelişmelerinde ciddi anlamda sorunlar yaşanmaya başlandı ve çok geniş toplumsal kesimler açısından böyle bir gerçeklik var, bunu görmek zorundasınız.

Diğer yandan, ben bugün esasında eğitim hakkına erişemeyen çocuklardan bahsetmek istiyorum Sayın Bakan. Mesela birincisi: Nöroçeşitliliği olan öğrenciler için okullarda yeterli kontenjan yok. Öğrenciler eğitimden mahrum kalıyorlar. Dönem başında Diyarbakır'ın Bismil ilçesinden oğlu otizm spektrumlu olan bir yurttaş bana ulaştı. Bismil'deki okulda kontenjan olmadığı için çocuğunu okula kaydettiremiyor yani çocuk ortaokula geçmiş, devam edecek ama devam edemiyor çünkü okul buna uygun değil. Ancak kayıt yaptırmak istedikleri okulda özel eğitim sınıfı yok, ilçede başka okul da bulunamadı. En son telefonla görüştük, Bakanlığa bilgi verdik, ne Bismil'de ne de Diyarbakır'da başka bir okul bulunamadı. Dolayısıyla ek sınıf da açılmadı. İki gün önce veliyle tekrar görüştük, Millî Eğitim İl Müdürlüğü resmen çocuğun bu sene okula gidemeyeceğini söylemiş. Bu, eğitim hakkının ihlal edilmesi demek, bu kabul edilemez Sayın Bakan. Bir çocuğun eğitim hakkını nasıl olur da "Kontenjan yok." gerekçesiyle Millî Eğitim Müdürlüğü reddeder. Bir çocuğun koskoca bir eğitim yılını kaybetmesi kabul edilemez. Bu bir yılı kim geri verecek? Şimdi, bunları elbette eleştireceğiz.

Başarı hikâyeleri anlatıyorsunuz eğitime dair, istatistiklerle, teknoloji yatırımlarıyla ama anayasal güvence altındaki eğitim hakkından mahrum bırakılan çocukların hikâyeleri var.

Bir diğer konu: Bu tabloya baktığımız zaman, bu başarı hikâyesinin arka planında ne yazık ki çok korkunç bir tablo var. Milyonlarca çocuk örgün eğitim sisteminin dışına itiliyor. Kendi Bakanlığınızın verilerini paylaşıyorum Sayın Bakan. Eğitim sisteminden kitlesel bir kopuş yaşandığı açıkça bu verilerle görünüyor. Açık lise ve MESEM dâhil edildiğinde örgün eğitim dışında kalan çocuk sayısı 2025-2026 eğitim öğretim yılında 3 milyon 478. Yalnızca bir yılda ortaokuldan mezun olan 295.924 çocuk liseye hiç kayıt yaptırmamış yani bu 295 bin çocuk nerede? Gerçekten bunu soruyorum. TÜİK verilerine göre çocukların yüzde 36,8'inin derin yoksulluk ve dışlanma riski altında olduğu bir ülkede yaşıyoruz. Artan ulaşım, beslenme, kırtasiye harcamalarını karşılamayan aileler çocuklarını okulda tutamıyorlar. Ya, siz ise bu çocukları eğitim sistemine kazandırmak yerine ucuz iş gücü piyasasının insafına terk ediyorsunuz. MESEM kapsamındaki öğrenci sayısının 385 binden 492 bine çıktığını yani bu tabloyu görmek gerekiyor. Çocukların olması gereken yer okul sıraları; eğitim hakkını güvence altına almak yerine, çocukları çalışma hayatına yönlendiren bir sistemle lütfen övünmeyin. Çocuk işçiliğini devlet eliyle yaygınlaştırmak yani buna da "mesleki eğitim" demek gerçekten adaletli değil.

Diğer yandan deprem bölgesindeki çocuklar var. 6 Şubat depremlerinin üzerinden yıllar geçti; 11 ilimizde 4 milyon öğrenci 200 bin öğretmenin etkilendiği bir yıkımdan bahsediyoruz. Ancak aradan geçen zamana rağmen yıkılan ve ağır hasar gören okulların yalnızca üçte 1'i tamamlanabilmiş; on binlerce çocuk hâlâ kışın soğukta, yazın sıcakta o konteynerlerde ders yapmaya devam ediyor. Deprem bölgesindeki okul öncesi çocuklara sağlanan bir öğün ücretsiz yemek desteğini bile kaldırmışsınız.

Şimdi, göçmen ve sığınmacı çocuklar; hepsini tek tek anlatacağım Sayın Bakan. Bakanlığınızın 2025-2026 verilerine göre Türkiye'de 5-17 yaş grubunda 1 milyon 32 bin yabancı uyruklu çocuk bulunuyor. Bu çocukların yüzde 20'sine karşılık gelen 210 bin çocuk bir şekilde eğitim sisteminin içinde değil. Özellikle lise çağındaki genç nüfusla eğitime kayıtlı çocuklar arasındaki fark 133 bine dayanmış; yüz binlerce çocuk okul kapılarının dışında, sokakta kayıt dışı atölyelerde istismara, sömürüye açık koşullarda yaşam mücadelesi veriyorlar Sayın Bakan.

Mevsimlik tarım işçisi çocuklar var yani bunların yaşadıklarını da görmezden gelmemeliyiz. Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları tarımsal göç nedeniyle aylarca eğitimden kopuyorlar; okullarına geç başlamak, eğitimlerini yarıda bırakmak ve arkadaşlarından geri kalmak zorunda kalıyorlar Sayın Bakan. Bakanlığınız 2025-2026 eğitim öğretim yılında mevsimlik tarım işçisi olarak göç ettiği tespit edilen öğrenci sayısını yalnızca 26.920 olarak açıklamış ama TÜİK verileri 221 binin üzerinde bir rakam veriyor bize, aradaki bu büyük farkı yani 200 binlik farkı nasıl açıklayacaksınız, gerçekten bunu merak ediyorum.

Ve son olarak Roman çocuklardan bahsetmek istiyorum. Yoksulluk, artan eğitim masrafları, yetersiz beslenme, ulaşım engelleri ve erken yaşta çocuk işçiliği konusunda en ağır biçimde Roman çocuklar etkileniyorlar Sayın Bakan. Yoksulluğa ve ayrımcılığa terk edilmiş durumdalar. Bugün Türkiye'de kaç Roman çocuğun okula devam ettiğini, kaçının devamsızlık yaptığını, kaçının eğitim sisteminin dışında olduğunu dahi bilmiyoruz. İstatistiki veriler etnik kimlikleri göz önünde bulundurarak tutulmuyor elbette, ayrımcılık yapılsın diye değil mevcut eşitsizlikleri gidermek, görmek ve çözüm üretmek için bu verilere ihtiyaç var. Bu çocuklar eğitim politikalarınızda görünmüyor Sayın Bakan; sorunları ölçülmüyor, ihtiyaçları tespit edilmiyor. Bir anlamda onları istatistiklerin dışında bırakarak görünmez kılıyorsunuz. Şimdi, Avrupa Komisyonunun raporu var ama bundan bahsetmek istiyorum, 2025 raporu. Türkiye ile ilgili raporlarında okullarda Roman çocuklara yönelik doğrudan ayrımcılık ve önyargılarla müdahale edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor bu rapor. Bu çocukları görmezden gelmeyin Sayın Bakan, bu konuyla ilgili özel bir çalışma yürütülmesi gerektiğini belirtmek istiyorum.

Yoksul çocuklar, depremzede çocuklar, göçmen çocuklar, mevsimlik tarım işçisi çocuklar, Roman çocuklar, özel eğitime ihtiyacı olan çocuklar derken eğitim sisteminin en fazla desteğe ihtiyacı olan, ihtiyaç duyan kesimleri sizin politikalarınızla ne yazık ki en fazla ihmal edilen kesimleri hâline dönüşmüş durumda. Önümüze koyduğunuz 2 trilyon 459 milyar liralık bütçeye baktığımızda çocukların gerçek ihtiyaçlarını göremiyoruz. Depremzede çocuğun konteynerden kurtulmasını sağlayacak yeterli kaynak yok. Tarladaki çocuğun eğitime kesintisiz devam etmesini sağlayacak ulaşım ve barınma desteği yok. Yoksul çocuğun okulda bir öğün yemek yemesini sağlayacak yeterli bir politika ne yazık ki yok. Biz bu bütçede de bu eğitim politikalarına itiraz ediyoruz Sayın Bakan.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)