KAMURAN TANHAN (Mardin) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, değerli bürokratlar, basın emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Konuşmama başlamadan önce, geçtiğimiz hafta Afyonkarahisar'da katledilen Hilal Mete ve Ayşe Sena Demir öğretmenlerimize rahmet, ailelerine de başsağlığı diliyorum.

Eşitlikten bahsedeceğim, barıştan ve demokrasi mücadelesi veren tüm halkımızı, bu toplumun bugünü, eşit yurttaşı ve kendi yaşamının öznesi olan tüm çocukları ve zorlu koşullarda meslek onurunu korumaya devam eden eğitim emekçilerini saygıyla selamlamak istiyorum.

Öncelikle şunu ifade etmekte fayda görmekteyim: Ben de bu salondaki herkes gibi eğitim sisteminin daha ileride, daha çağdaş, çocukların daha başarılı olduğu bir durumda olmasını istiyorum; hatta dünyanın en iyi sisteminin Türkiye'de olmasını arzuluyor ve temenni ediyorum. Zira, esasında, görüştüğümüz Millî Eğitim Bakanlığının bütçesini bu ülkenin geleceğinin bütçesi olarak adlandırabiliriz. Bunları söylerken Sayıştayın 2025 yılında düzenlenen denetim raporundaki eksikliklere de dikkat çekmekte fayda görüyoruz. Özellikle vekâleten görevlendirmelerdeki durumlar, döner sermaye ödemeleri ve denetlenmeyen özel okul teşviklerine dikkat etmekte fayda var.

Sayın Bakan, 2025 PISA sonuçlarının artırılması, artması, başarısı olması elbette önemli, olması da gerekiyor. Bakın, ben size farklı bir pencereden bakayım: Öğrencilerin yüzde 53'ü bu sınavlardan bir ya da iki hafta önce en az bir tam gün devamsızlık yapmıştı, yapıldığına işaret edilmekte. Türkiye yüzde 34,3'le maddi yoksunluğun en yoğun yaşandığı ülkeler arasında. Her 5 çocuktan 2'si ayakkabıdan, temiz sudan ve sosyal katılımdan mahrum olduğu tespit edilmiş. Varlıklı kesimleri ile yoksun bırakılan kesim arasındaki başarı makası matematikte 96, fen bilimlerinde 81 puana ulaşmış. PISA'da 20 puanın bir öğrenme yılına denk geldiği gerçeği karşısında bu tablo yoksul bir emekçi çocuğunun varlıklı akranından matematikte 4,8 yıl, fen bilimlerinde de 4,1 yıl geride kaldığını göstermektedir. Dezavantajlı çocukların yüzde 50'sinden fazlası matematikte temel düzeyin altında olduğu ifade edilmektedir. Yine üst düzey başarı gösterenlerin oranı varlıklı gruplarda yüzde 16.7 iken yoksul çocuklarda bu artış sadece 1,5 puanda kalmıştır. Fen lisesi ile meslek liseleri arasındaki matematikteki puan farkı 206 puan yani tam 10,3 öğrenme yılı gibi bir durumdan, bir uçurumdan bahsediyoruz. Dünyada son üç yılda zengin ile yoksul arasındaki başarı makasının en çok açıldığı 3 ülkeden 1'isiyiz. Bunun önüne geçmek için önleyici tedbirler almak zorundayız Sayın Bakanım.

Yine, MESEM hususu çok ifade edildi. 480 bin çocuk açık liselere gönderildiği, itildiği, itilmek zorunda kaldığı ifade ediliyor. 274 bin çocuk ve bu okula kaydı bulunmayan 440 bin çocuk bu araştırmanın dışında tutuluyor. Sayıları 1,3 milyonu aşan okul dışı çocuğun yok sayıldığı ifade ediliyor. PISA skorları öğrenciler arasındaki eşitsizliği ortaya koymaktadır aslında. Yine merkezî sınav düzenlemeleriyle de öğrenciler arasındaki eşitsizlik kurumsallaşıyor esasında. Bakanlığın, ortaokul ve liselerde yürüttüğü, ortaya koyduğu ortak yazılı sınav sistemi okullar arasında devasa imkân farkının yok sayılarak eşitsizliği meşrulaştıran bir mekanizmaya dönüşüyor maalesef. Bir yandan çamur içinde konteynerlerde sınıflar ve diğer yandan sabahın kör karanlığında başlayan ikili eğitim çilesi, diğer tarafta da lüks kolejlerin sınırsız imkânları. Bu iki dünyayı aynı merkezî sınavla yarıştırmak adaletle açıklanabilir mi? Dünyanın en iyi sistemleri örneklerine baktığımızda üç temel ilkenin hep önde olduğunu görüyoruz Sayın Bakan; adalet, erişim ve kalite. Bu üçü bir araya geldiğinde eğitim yalnızca bir ayrıcalık olmaktan çıkıyor, gerçekten halkın hakkı oluyor. Her çocuk ekonomik durumuna, yaşadığı coğrafyaya ya da ailesinin eğitim geçmişine bakılmaksızın benzer fırsatlara erişebiliyor. Evet, her sistemin kendi iç sorunları var ama bu bu ilkelerin teminat altına alınması, o sistemleri ayakta tutan en büyük dayanaktır. Türkiye'de ise tablo ne yazık ki çok farklı. Eğitime erişim, hâlen bölgesel sosyoekonomik ve dijital eşitsizliklerle sınırlı. Kaliteli eğitim sadece bazı okullarda, bazı illerde ya da bazı imkânlarla görülebiliyor. Bir öğretmenin Doğu'daki köy okulunda yaşadığı gerçeklik ile büyük şehirlerdeki özel okullarda çalışan bir meslektaşının gerçekliği arasında uçurum var. Aynı sınavlara giren çocuklar aynı yarışa farklı pistlerde başlıyor. Adalet sadece herkese aynı şeyi vermek olarak algılanmamalı, her çocuğun ihtiyacına göre destek sunmak, farklılıkları azaltmak, geride kalanı görmek, sesi duyulmayanı duymaktır. Dünya bunu başarmaya çalışıyorken biz hâlâ sınav sistemini tartışıyor, öğretmenlerimizi yalnız bırakıyor, eğitimi sadece akademik başarıyla tanımlıyoruz. Oysa eğitimde adalet en çok da görmediğimizi görmekle duymadığımızı duymakla başlar.

Değerli hazırun, 2025 ve 2026 yılları arasında MESEM'lerde 9.950 çocuk işçi iş kazaları geçirmiş ve en az 37 çocuk yani öğrenci yaşamını iş cinayetlerinde yitirmiştir. Yine işletmelere sağlanan destek teşviklerinin beş yıllık yasal uygulama süresi dolduğundan dolayı artık öğrencilerin staj ücreti de ödenmiyor. Yine, haftanın dört günü çalıştırılan bu çocuklar, bu öğrenciler asgari ücretin üçte 1'i tutarındaki sembolik ücretlerini dahi ağustos ayından itibaren alamıyor. Bu yoksul çocukların sorunu için bir adım atmanızı bekliyoruz Sayın Bakan.

Kıymetli hazırun, biraz da seçim bölgem Mardin'den bahsetmek istiyorum. Mardin il geneline, Midyat'a, Artuklu'ya ve Nusaybin'e dikkatinizi çekmek istiyorum. Türkiye'deki bölgesel eşitsizliğin ve kamusal hizmetlerin tasfiyesinin en somut örneği aslında Mardin'de yaşanıyor. Mardin'de binlerce çocuk ailesiyle birlikte fındığa, pamuğa gitmekte, okullara iki ay geç başlamakta, ekonomik nedenlerden dolayı aylar öncesinden okuldan kopmak zorunda kalmaktadır. Yine Mardin'de, kırsalda yüzlerce köy okulu kapatıldı. Çocuklar güvencesiz taşımalı servislerle okullara taşınmakta, ulaşmakta. Derslik açığı nedeniyle ikili eğitim sistemi devam etmekte. Kadrolu öğretmen açığı ücretli öğretmenliklerle sağlanmakta. Midyat'ın Barıştepe Mahallesi'nden size bir fotoğraf göstermek istiyorum Sayın Bakanım. Şimdi, bu Midyat Barıştepe, bu da okulun içi. Gerçekten bu şartlarda Mardin'de eğitim veriliyor. Zemini kaymış, duvarlar çatlak yani insan yaşamını tehlikeye atan her türlü şey var. Sekiz yıl önce bu tespitler yapılmış, sekiz yıldır tek bir çivi dahi çakılmamış. Yine Nusaybin Ortaokulu, çok yeni bir okul bu da, beş, altı yıllık bir okul ama her yağmur yağdığında bu fotoğraf karesiyle karşılaşıyoruz. Dolayısıyla, yeterli saha çalışması, fizibilite yapılmadan okulların eğitime açılması, en azından sadece işte okullar açıldı, derslik sayımız arttı demekle de olmuyor. Bakın, sadece iki fotoğraf, bunları daha da artırabilirim ama yaşadığımız sorunlar bunlar. Yine Nusaybin EĞİTİM-SEN Temsilciliğinin bize bir maili oldu. Nusaybin'deki sınıfların 40 ila 49 kişilik sayılara ulaştığını söylüyor. "Özel Eğitim Uygulama Okulu bile donanımsız bir beton yığınından ibaret." diyor. Üstelik BİLSEM'in ayrı bir okulu yok, bir binası yok. Temizlik personeli yetersiz, kışın okul kazanlarının yakılması dahi bütçesi olmayan idarecileri yıkmış durumda. Köylerden gelen liselere servis verilmediği ifade edilmekte. Nusaybin'de güzel sanatlar ve spor liselerinin açılması gerektiğinin zorunlu olduğunu ifade ediyorlar. Bakanlığınızın 2027 bütçesinde bu hususlara kaynak ayrılmasını talep ediyorlar.

Halkımızın bir bütün olarak en temel taleplerinden biri de ana dilde eğitim hakkıdır Sayın Bakan. Siz de sunumunuzda ana dillerin önemine atıf yaptınız ve çokça ifade ettiniz. Çocukların kendi ana dilinde, kültüründe bir eğitim alması lütuf sayılmamalı, en temel yurttaşlık hakkı olmalıdır. 2026 ve 2027 yıllarında 16 ilde 86.064 öğrenci Kürtçe seçmeli ders tercih etmiş olmasına rağmen Bakanlık kitapları aylarca dağıtmadı. Çocuklar fotokopilerle çalışmak zorunda kaldılar. 86 bin öğrenciye karşılık sadece sahada 153 kadrolu Kürtçe öğretmeni görev yapmaktadır. Norm ihtiyacı en az 344 iken Kürtçe'ye yalnızca 6 kontenjan ayrılması eleştirilen diğer bir husustur.

Yine bir örnek vererek bitirmek istiyorumç Van'ın Erciş ilçesinde Kürtçe dil çalışması yürüten Arsisa Kültür Merkezine izinsiz eğitim faaliyeti yürüttüğü için Van İl Millî Eğitim Müdürlüğü tarafından 400 bin TL'lik idari para cezası kesildiğini hatırlayalım. Bir taraftan, Kürtçe'nin önündeki engellerin kaldırıldığı ifade ediliyor, bir taraftan da cezalar; birbirini tutmuyor.

Herkese teşekkür ederim.