YÜKSEL TAŞKIN (İzmir) - Merhabalar, bütün seçilmişlere, atanmışlara hoş geldiniz diyorum, saygılarımı iletiyorum.

Ben, tabii, sadece üniversite konuşacağım. YÖK Başkanımız burada biraz sıkılmış olabilir çünkü çok az üniversite konuşuldu burada, her sene böyle oluyor. Belki Millî Eğitim Bakanlığından ayrı bir yapılanma gerekiyor diye de düşünmüş oldum.

Konuşmama başlamadan önce, HABAŞ'ta biliyorsunuz bir endüstriyel katliam oldu, 18 yurttaşımızı kaybettik ve HABAŞ patronuna ev hapsi verildi; bari pamuklara sarılaydı! Biz İzmir'de ailelere taziyeye gittik, onların yüreğinin nasıl dağlandığını şimdi ben anlayabiliyorum. Biz muhalif olan herkesi güpegündüz baskınlarla alıp tutuklayan zihniyetin burada bu kadar yumuşak davranması hiç hoş olmamıştır diye düşünüyorum.

Şimdi, yükseköğretim; stratejik planlama eksikliği, sığ popülizm, siyasi müdahaleler, kayırmacılık, liyakatsiz atamalar, akademik özgürlüklerin budanması, akademisyenlerin çalışma ve özlük koşullarının gerilemesi, öğrencilerin geçinme ve barınma zorlukları ve mezunların istihdam sorunları gibi sebeplerden ötürü tam bir sorunlar yumağı hâline gelmiştir. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın bütçe kanun teklifi üzerine yaptığı konuşmada yükseköğretimle ilgili sözleri de her zamanki gibi niceliği öne çıkaran, rakamlara boğularak gerçeklerin üstünü örten bir anlayışı yansıtmaktadır. Bakan Bey de daha çok siyasi bir konuşma yaptı, rakamlarla ilgili olmayan bir konuşma yaptı. O yüzden, nereden ilerleyeceğini bilemiyorum ama 2027 yılı merkezî yönetim bütçesi içerisinde YÖK ve yükseköğretim kurumlarının bütçesinin 872 milyar olması öngörülmüştür. Bütçenin gayrisafi yurt içi hasıla içerisindeki payı 2002 yılında yüzde 0,69 iken yirmi beş yıl sonra bu oran sadece yüzde 0,78'e yükselmiştir ama unutmayalım arada üniversite sayısı 76'dan 208'e çıkmıştır, öğretim üyesi sayısı 200 bine, öğrenci sayısı da yarısı açık öğretim olmakla beraber 6 milyon 300 bine çıkmıştır. Dolayısıyla, bütçedeki bu artışın yeterli olması mümkün değildir.

Şimdi, tabii, bütün muhalefet partileri "YÖK'ü kaldıracağız." der, iktidara gelenler de onun siyasal gücüne ne hikmetse direnemez ama bugün YÖK ultra merkeziyetçi, bürokratik, hantal bir kuruluş hâline gelmiştir. YÖK bugün akademinin işi olması gereken, üniversitelere bırakılması gereken sayısız meselede devreye giriyor. Son zamanlarda iyi niyetlidir ama YÖK Başkanının da çok detaylı konularda demeç verdiğini görüyoruz, akademinin işine çok fazla müdahil olduğunu ben düşünüyorum. YÖK bugünkü hâliyle binaların metrekare hesabından derslerin içeriğine kadar çok fazla alana karışmaya başlamıştır; bu olmaz. Acilen ademimerkeziyetçi adımlar atarak, tek tipleştirici anlayışı aşarak üniversitelerde çeşitliliğe, yaratıcılığa alan açılmalıdır. Herhangi bir ildeki, herhangi bir bölgedeki üniversiteye kendi bölgesel dinamikleriyle etkileşim hâlinde gelişme olanağı vermeyen, standartlaştırıcı, tek tipleştirici bir anlayış üniversitelere zarar veriyor.

Şimdi, bugün rektörler Anayasa'ya aykırı şekilde atanıyor; bu konuda çok uğraştık, kamuoyunu uyandırmaya çalıştık, üniversiteleri uyandırmaya çalıştık; iktidar bildiğini okuyor. Bakın, 2024 yılında biz Anayasa Mahkemesine başvurduk ve Anayasa Mahkemesi rektör atamalarındaki hukuksuz uygulamaları durdurdu. Olağanüstü hâldeki kararnameyle getirildiği için değil; bakın, kararın gerekçesinde rektör atama yetkisinin sadece Cumhurbaşkanına verilmesinin ve herhangi bir nitelik aranmamasının liyakat esasını ortadan kaldırdığı, atamalarda keyfîliğe yol açtığı ve bu keyfîliğin üniversitelerin özerkliğini yok ettiği vurgulanmıştı. 12 Eylül cuntası dâhil Anayasa'da hem atama hem seçme niteliklerinden bahseder, Meclisten geçen kararda seçme boyutu tamamen ihmal edilmişti. Tabii ki bu kararı AYM'ye götürdük, neticesinin olumlu olmasını bekliyoruz. Türkiye, üniversitelerde rektörlerin doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atandığı Avrupa'daki tek ülke olmanın utancını taşımamalıdır diye düşünüyorum.

Tabii ki bütün bu uygulamalar üniversitelerin uluslararası sıralamalarına da yansıyor, sürekli geriye düşüyoruz. Örneğin, 30 Eylülde yayınlanan ve dünyanın önde gelen yükseköğretim derecelendirme kuruluşlarından olan Times Higher Education'ın 2027 üniversite sıralamasına göre ilk bindeki üniversite sayımız geçen seneye göre 15'ten 13'e geriledi. Türkiye'den sadece 4 üniversite ilk 500'e girebildi. Ben bu sıralamaları verdiğim zaman YÖK Başkanımız veya diğer iktidar mensupları başka sıralamalar veriyorlar ama işin tuhafı şu: O sıralamalarda da durum pek parlak değil yani durum iyi değil aslında, burada çok fazla nesnel olan bir durum olduğunu düşünmüyorum.

Şimdi, tabii, bu nitelik kayıpları akademik özgürlüklere de yansıyor. Bakın, nitelik kaybı, üniversite için nefes almak demek olan akademik özgürlükleri geriletiyor, akademik özgürlüklerin gerilemesi nitelik kaybı olarak geri dönüyor. Şimdi, burada bir sürü endeks var, sayısız endeks verilebilir. Akademik Özgürlük Endeksi'ne göre Türkiye, bakın, Çin, Kuzey Kore, Mısır, İran, Ruanda ve Suriye gibi ülkelerle anılıyor. Beğenmeyebilirsiniz, bu endeksler zamanında sizi olumladığı zaman, iktidarınızın başında olumlu rakamlar geldiği zaman bu endeksleri övüyordunuz, referans veriyordunuz. Olumsuz olunca hemen işte "Arkasında Yahudi lobisi var." falan gibi yine... Olabilir gerçekten, İsrail'in bu sıralamalarda yukarıda çıkması eleştirilebilir ama kötü emsal, emsal teşkil etmesin değerli dostlar; bizim durumumuz akademik özgürlükler bakımından hiç parlak değil.

Bakın, Boğaziçi Üniversitesi, değinmeden geçemeyeceğim. Ben oradan mezun oldum, Boğaziçi Üniversitesinde çok ciddi bir çeşitlilik imkânı vardı. Kendi gelişimine bırakılsaydı, örneğin, orada Türkiye'nin sosyolojik realitesini de katarlardı sürece ama Boğaziçi Üniversitesine bugün çok net bir müdahale vardır; hem nitelik kaybına yol açmaktadır hem de çok ciddi bir sıkıntı yaratıyor. Örneğin, kayyum rektör, üniversiteden tek bir kişinin oyunu alamayan şahıs üniversitenin ana gövdesini yok saymakta. Örneğin, siz yükseltilme anlamında kadro bekliyorsunuz, profesörlük bekliyorsunuz ama Naci İnci size kadro vermiyor. Neden? Çünkü ötekisiniz. Kendi paraşütle getirdiği, hiçbir liyakat temeli olmayan, hiçbir seçme usulü olmayan kişileri ki bunlara hemen yükseltilme anlamında olanak tanıyor ama karşısına aldığı, öteki bellediği insanları bezdirmeye ve istifaya sürüklüyor. Burada YÖK'ün müdahil olması, işte, tam da burada müdahil olmanız gerekiyor. Yani benim orada kadro bekleyen bir sürü arkadaşım var. Bakın, bu insanlar yurt dışında herhangi bir kuruluşta rahatlıkla iş bulabilecekken Türkiye'de bir kamu üniversitesinde çalışma tercihinde bulunmuşlar, bu insanlara "Bizden değiller." diye sahip çıkmamanızı asla ama asla kabul etmiyorum.

Şimdi, bakın, bir başka mesele çok gündeme geldi, barış bildirisi. Ben de bir barış bildirisi imzacısıyım, on küsur yıldır yargılanıyorum arkadaşlar. Ben şöyle söyleyeyim: Aynı fiile bir mahkeme iade kararı verip diğer iade kararı vermiyorsa burada hukuki bir garabet vardır. Peki, böyle idari hukuki garabetlerde devreye girmesi gereken kuruluş kimdir? Danıştaydır. Danıştay standartlaştırıcı bir karar vererek bunu çözmelidir. Bakın, benim ortalama akademik ömrüm diyelim ki otuz yıldır yani otuz yıl çalışabilirim; on yılını bu davayla yediniz, böyle bir hakkınız yok. Adalet Bakanı geçenlerde buradaydı yani ben şimdi bir şey söyleyeceğim: Millî Eğitim Bakanımızın en azından insani tepkileri var, duyguları falan var; Adalet Bakanı hiçbir empati, vicdan, insaniyet gösterisi olmadan burada rüzgâr gibi geçti. Bakın, Adalet Bakanının kendisi Alo Adalet hatlarından falan filan bahsediyor; benim davamı on yıl sürdürdünüz, bundan sonra zaten adalet gelse de ne işe yarar bilmiyorum. Ben milletvekili oldum, böyle kendimi ifade ederek rehabilite etme imkânım var ama milletvekili olamayıp askıda bekleyen insanlara bence çok ciddi bir özür borçlusunuz.

Yine, ben YÖK Başkanına da ilettim, bir iletişimimiz var, Millî Eğitim Komisyonunda da verimli çalıştığımızı düşünüyorum, sahtecilik vesaire gibi konularda ama denklikle ilgili size bazı örnekler verdim: Bakın, arkadaşlar, dört beş yıldır akademik denkliğini alamayanlar var, millî güvenliğe aykırıymış bunların tezleri. Soruyorum size: Millî güvenliğe aykırılığı kim tespit edecek, çok sübjektif bir şey. Bakın, bir akademik üretimin, tezin, kitabın, makalenin itibarı akademi tarafından belirleniyor. Akademik bir camia vardır, bir kitaba itibar gösterir, bir ürüne itibar gösterir veya gösteremez. Zaten çok uçmuşsanız, haksız şeyler yazmışsanız, temelsiz şeyler yazmışsanız zaten ne yaparlar; elenir. Dolayısıyla, bakın, YÖK'ten şunu rica ediyorum: Denklik mevzularındaki bu garabeti ortadan kaldırın lütfen çünkü burada ideolojik ayrımcılık var. Kaldı ki geçen sene biz güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıyla ilgili kanun teklifini reddettik ama YÖK'ün bu uygulamaları bence kanuni bir aşım.

Şimdi, akademisyenlerin çalışma koşullarıyla ilgili hızlıca bir şeyler söyleyeyim: Bakın, 2011'de bir profesör maaşıyla yaklaşık altın 60 gram altına alınırken 2026'da bu 21 grama düşmüş durumda. 2011'de bir araştırma görevlisi 29.3 gram altın alıyor maaşıyla 30 gram; bugün 14 grama düştü. Çok ciddi bir maaş kaybı var. Yüksek enflasyon karşısında eziliyorlar, sadece özgürlük değil, özlük hakları anlamında da çok ciddi problemler var.

Öğrencilerin meselelerine giremeden sürem bitti ama beş dakika mı verdiniz bana, on dakika mı?

OTURUM BAŞKANI NİLGÜN ÖK - On dakika verdim size, on yedi saniyeniz daha var.

YÜKSEL TAŞKIN (İzmir) - Ben şöyle söyleyeyim::Üniversite mezunlarımızda OECD rakamlarına çok referans verildi, eğitimli üniversite mezunlarında işsizliğin bu kadar yüksek olduğu tek OECD ülkesiyiz. Normalde üniversite eğitimi alanlar işsizlikten yırtarlar bizde tam tersi bir durum var.