| Komisyon Adı | : | PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 16 .11.2026 |
SERKAN SARI (Balıkesir) - Evet, teşekkür ediyorum.
Sayın Başkan, Sayın Bakan, değerli milletvekilleri ve kıymetli bürokratlar;
Hep birlikte ülkemizin sağlığını konuşacağız bugün.
Tabii, Sayın Bakanını dinleyince; pirüpak, sayılarla, verilerle baktığımızda da her şey güzel; biz de aynı sayılarla Sayın Bakana, tabii, cevap vereceğiz burada. 86 milyonun yaşam hakkını, hastalarımızın şifa arayışını, hekimlerimizin çalışma koşullarını, sağlık emekçilerimizin haklarını, çocuklarımızın geleceğini konuşacağız; yirmi dört yıllık AKP iktidarının bu ülkeye tanımış olduğu başarıları hep birlikte değerlendiriyor olacağız. "Bu kadar yatırım yaptık, hastane yaptık, atama yaptık." diyorsunuz ama insanlarımız daha mı sağlıklı; hastalarımız azaldı mı; vatandaşlarımız ilaca, tedaviye kolay mı ulaşıyor; sağlık çalışanlarımız daha mı mutlu; hep birlikte araştırmalara bakıyor olacağız. Burada, bakacağımız veriler; öncelikle, yaşam süresi, bebek ölümleri, kronik hastalıklar, obezite, tütün ve madde bağımlılığı, kanser tarama, özel ve kamu hastanelerinin durumu, hastaların cebinden çıkan paralar üzerinden değerlendirmemiz gerekiyor.
Şimdi, madem çok başarılıyız, Avrupa da bizi kıskanıyor ama sizin sağlık politikalarınızın sonucunda yaşam, bakıyorsunuz, Avrupa'da 81,5'ken Türkiye'de 78,5 yani üç yıl daha erken ölüyor Türkiye'de vatandaşlar o sizin sağlıktaki başarınız sayesinde(!) O anne, nene, dede torununa ulaşırken üç yıl daha az vakit geçiriyor; ne yazık ki bu vatandaşların hayatından üç yılı çalmış bulunuyorsunuz; yirmi dört yıllık politikalarınızın yaratmış olduğu başarı tam da budur. Avrupa'yı endeks almayacaksak, Orta Doğu'yu endeks alacaksak oradan bakalım ama biz gelişmiş ülkeleri referans almayı daha doğru buluyoruz.
Bebek ölüm hızı üzerinden bakıyoruz... Biraz önce başarıdan bahsettiniz 2002'den buraya gelene kadar. Tabii, sağlık ilerliyor; teknoloji ilerliyor mu? O ilerleme hızı içerisinde Türkiye'deki sağlık yatırımlarının başarısını da yine Avrupa'yla kıyaslamamız gerekiyor gelişmiş ülkeler üzerinden bakarsak. Türkiye'de binde 7,8'ken Avrupa'da 3,2; bebeklerimiz doğumda yaklaşık 2,4 kat daha fazla ölüyor yani bahsettiğiniz başarı hikâyesi aslında bir başarısızlık hikâyesi.
Biraz önce illerin farklı politikalarından dem vuruldu; illerle, bölgelerle ilgili sıkıntılardan. Mesela Ankara'da bebek ölüm hızı 5,7; Şanlıurfa'da 13,7; Gaziantep'te, Sinop'ta 12,9; Hakkâri'de 11,9. Bölgeler arasındaki adaletsizlik de bebek ölümleri üzerinden net bir şekilde ortaya çıkıyor. Biz, hani, bir kimlik üzerinden tartışma açmak istemiyoruz ama bu coğrafyanın her bir köşesi bizim toprağımız, bizim vatanımız ve burada yaşayan her bir vatandaşın sağlığı da sizin sorumluluğunuz. Siz sorumluluğunuzun bilinciyle hareket ederseniz eminim ki çok daha sağlıklı bir yolculuk yapabiliriz.
Kronik hastalıklara bakıyoruz, işte, kronik hastalıklardaki yaygınlık oranı Avrupa'da 36,5; Türkiye'de 39,3. Bunlar sizin verileriniz, bizim uydurduğumuz sayılar değil, sizin ölçümleriniz zaman ölçümlerinizin farkında değilsiniz. İstatistikleri eğip bükerek başarılı bir hikâye yazdığınızı söylemeye çalışıyorsunuz ama bu da başarılı olmadığınızı gizleyemiyor.
Bugün ülkede yoksulluk tablosunda kronik hastalıkların ne kadar yoğunlaştığı da... Bu sadece Sağlık Bakanlığının sorunu değil, aslında AKP iktidarının ülkedeki yaratmış olduğu yoksulluğun ve yıkımın bir sonucudur. Yüzde 20 yoksul kesimde kronik hastalıklar yüzde 45,9'ken zengin kesimde bu yüzde 31,4'e kadar çıkıyor yani gelir adaletsizliğin yaratmış olduğu 14,5 puan bir yıkım da var ülkede. Bu sorun sadece Sağlık Bakanlığının değil, AKP iktidarının ve Cumhurbaşkanının da sorumluluğundadır. Bir yandan ay sonunu getirmeye çalışan, mutfağını tamamlamaya çalışan, eksiklerini karşılamaya çalışan; bir taraftan da, işte, sizin bu ekonomi politikalarınızla, sağlık politikalarınızla kesiştiği nokta burası. Yoksulluğu büyütüp sonra hastaneleri büyütmekle övünemezsiniz. Bugün hastanelerin büyümüş olması vatandaşımızın sağlıklı bir yaşama kavuştuğu anlamına gelmiyor.
Gıda tüketiminden dem vuracağım ki sağlıklı beslenme sonuçta sağlıklı bir yaşamın da öncelikli kriteri. 2010 yılı ile 2025 yılını karşılaştıracağım, bu iki yılda AKP iktidarının yükselişi: Meyve sebze tüketiminde "Tüketebiliyorum." diyenlerin oranı yüzde 57 iken şu anda yüzde 28,7'ye gerilemiş durumda, neredeyse yarı yarıya; sebze ve salata da 69,4'ken 32,6'ya gerilemiş durumda. Nedir bu? Vatandaş beslenemiyor, vatandaş dengeli beslenemiyor; siz sağlıktaki hikâyeden, helikopterden ve uçaktan bahsediyorsunuz. Vatandaşın beslenemediği bir noktada nasıl sağlık hizmeti vereceğinizi bilemiyorum. Sonuç itibarıyla da obezite artıyor.
2008 ile 2025 verilerine bakıyoruz, kadındaki obezite 18,5'tan 24,8'e; erkekte de 12,3'ten 18,7'ye artış geliştirmiş. "Can boğazdan gelir." demiştik ama sağlıklı beslenemeyen toplumun sonuçta yaşamış olduğu kronik rahatsızlıklar; obezite, diyabet gibi rahatsızlıklar da her geçen gün artıyor; bu gerçeği göz ardı edemeyiz. Bugün ülkemizde 5 kişiden 1'i obezite sorunuyla karşı karşıya.
Sonuç itibarıyla, biraz önce madde bağımlılığının, tütünün çokça üstünde durdunuz; broşürler, rakamlar söylediniz amma velakin ben şimdi sizin 2025 yılı bütçenize bakıyorum, Sayıştaydaki raporlarınıza bakıyorum; bu bağımlılıkla ve... Mesela erişkin bağımlılık tedavi rehabilitasyon merkezine 1 trilyon 397 milyon bütçe ayrılmış, kullandığınız ne kadar? Sıfır. Çocuk ve ergen madde bağımlılığı tedavi ve rehabilitasyonunda kullanılacak rakamın yüzde 92'si kullanılmamış yani 1 milyar 400'den 105 milyonu kullanılmış. Ağız ve diş sağlığında durum aynı, kanser mücadelesinde aynı.
Anne, çocuk sağlığı faaliyetlerinde ruh sağlığı, acil sağlık gibi sizin raporlarınızda yüzde 90'ın üzerinde ayrılan bütçelerin destekleyici ve koruyucu hizmetlere ayrılan bütçenin kullanılmadığı sizin raporlarınızda gözüküyor. Muhakkak başka kalemlerden harcamalar yapılmıştır ama bu raporlarda ya bütçelendirmenizi doğru yapmıyorsunuz ya da uygulamalarınızda başarılı bir yol izlemiyorsunuz.
Sonuç itibarıyla, başarılı olmadığınız da sayılara yansıyor. Tütün kullanımı bugün ülkede her gün veya ara sıra kullananlar 29,5'tan yüzde 33,2'ye çıkmış. "Her gün kullanıyorum." diyenler de 25'ten 30'a çıkmış yani 2010'dan 2025'e siz bu kadar mücadele ettiniz ama neredeyse yüzde 50 tütün bağımlılığı artmış ki uyuşturucu ve madde bağımlılığıyla ilgili verilere girmiyorum bile, biraz önce tütünden örnek verdiğiniz için cevabı da oradan vermek istiyorum. Bir başarı tablosu olmadığını buradan vurgulamak isterim.
Sonuçta, kanser taramasından bahsediyoruz. Sayın Bakanım, bu ülkede 40 yaş üstü kadınların yüzde 42'si daha mamografi çektirmemiş. 15 yaş üstü kadınların yüzde 59'u smear testi çektirmemiş. Siz burada taramadan, başarıdan, hikâyeden bahsediyorsunuz. Vatandaşın yarısının sağlıkla tanışmışlığı bile yok, sizin bu taramalarınızdan haberi yok vatandaşların. Siz kime yapıyorsunuz, bu vatandaşı neden bunlarla tanıştırmıyorsunuz, merak ediyorum.
Çıktınız, vadettiniz 2025 yılında "Haziran ayına kadar HPV aşısını yapacağız." dediniz, "Genç kızlarımızı koruyacağız." dediniz; kasım 2026 oldu, hâlâ HPV aşı takvimine erişmiş değil. O zaman ben soruyorum: Bir genç kızın, bir kadının kanserden korunma hakkı ailesinin gelir düzeyine bağlı olmak zorunda mı? Nerede bu sosyal devlet ve sosyal devlet anlayışının temsilcisi sizler? Ne yazık ki parası olana bu ülkede sağlık hizmeti var, sağlıklı yaşam hakkı var ama parası olmayana sosyal devlet sırtını dönüyor.
Şimdi, hekimlerin çalışma sürelerine bakalım. Sonuçta sağlıklı hizmet alabilmek için hekimlerin de sağlıklı bir şekilde çalışma koşullarının yaratılması gerekiyor. Yine, Avrupa'dan örnek vereceğim: Avrupa'da otuz dört saat haftalık çalışma süresi, Türkiye'de kırk sekiz saat yani hekimler on beş saat daha fazla çalışıyor ve sonuçta da ne yazık ki hekimlerimiz tükenmişlik sendromuyla karşı karşıya. Bugün, yapılan araştırmada hekimlerin yüzde 46,3'ü yüksek düzeyde duygusal tükenmişlik sendromuyla karşı karşıya ve bu ülkeyi terk etmek için çaba içerisindeler. Her geçen yıl artıyor. 2020 yılında, sadece Almanya'dan örnek vermek istiyorum, 312 hekim giderken 2024 yılında 550 hekime çıkmış durumda; 105 hemşire giderken 2.643 hemşire, Almanya ve diğer ülkelerin de sayılarını eklediğimizde bu giderek artıyor. Siz ne dediniz? "Giderlerse gitsinler." dediniz ve hekimlerimizin sağlıklı çalışma koşullarını -bu, Sayıştay raporlarında da tespit edilmiş durumda- bu tükenmişlik gerçeğini görmeksizin hekimlerimize hâlâ da ağır çalışma koşulları, hâlâ baskı ve ne yazık ki emeğinin karşılığını alamayan hekimler ve sağlık çalışanları da bu ülkeyi terk etmek zorunda kalıyor.
Bu hikâyenin sonunda bir de vatandaşımızın cepten çıkan harcamaları var. 2009 yılında sağlık harcamaları için hane halkı gelirinin 14,5'unu harcarken bugün 20'ye çıkmış durumda yani parası olmayana sağlık hizmeti yok. Yeni politikanız bu, yeni çerçeveniz bu; hastaneler güzel, büyük, şatafatlı ama parası olmayan ilacını alamıyor, tedavisini yaptıramıyor ve ne yazık ki de hane halkının önemli gelirini etkiliyor. Burada vatandaşa sorulduğunda, yaklaşık yüzde 55'in üzerinde bu yüklerden rahatsız olduğunu, ödeme güçlüğü yaşadığı verilerle ortaya koyuyor. "Sağlık ücretsiz." diyorsunuz ama bu tabloları görmeden de bu yorumu yapmanızın doğru olmadığını ifade etmek istiyorum.
Hızlı hızlı anlatmaya çalışıyorum, sonuç itibarıyla sürem sınırlı.
Siz, tabii, hikâyenizi özel hastanelere, parası olana, zengine dair endekslediniz. 2002 yılında yatak kapasitemizin yüzde 7,5'u özel hastanelerde iken bugün, 2024 yılında 20,3'e çıkmış durumda. 12 bin yataktan 54 bin yatağa çıktı özel hastaneler. Siz bütün yükü özel hastanelere ve bütün yükümlülüğü, mali yükümlülüğü de vatandaşa yıkmaya çalışıyorsunuz. Vatandaşta bu sebeple özel sigorta yapma oranı 64 bin kişi varken bugün 5 milyon 200 bin kişi tamamlayıcı sağlık sigortası yapmak durumunda kaldı. Ne yazık ki sağlık sisteminden beklediği performansı bulamadı. Randevu alamadığı, tetkik sonuçlarına ulaşamadığı, ameliyatlarını zamanında yaptıramadığı için özel hastanelere yönelmiş durumda. 5 milyonun üzerinde vatandaş ekstradan özel tamamlayıcı sağlık sigortası yapıyor. Bunun hesabını vereceğinizi umut ediyorum çünkü siz kaynaklarınızı özel hastanelere, kamu-özel iş birliği adına şirketlere aktarıyorsunuz. Sadece bu yıl 160 milyon, önümüzdeki yıl 187 milyon, 2029'da da 211 milyon lira kamu-özel iş birliğine para aktaracaksınız. Şehir hastaneleri sözleşmelerinin kullanım bedellerinin, hizmet alımlarının ve uzun vadeli yükümlülüklerinin bütün ayrıntılarıyla açıklanması gerekiyor. Kime, neye daha ne kadar ödeyeceğiz?
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)