KOMİSYON KONUŞMASI

MAHMUT DİNDAR (Van) - Teşekkürler Sayın Başkan.

Ben de Sayın Genel Müdürü, değerli çalışma arkadaşlarını ve Sayıştayımızın değerli çalışanlarını, değerli hazırunu saygıyla selamlıyorum.

Maalesef, ülkede kamusal yayıncılığı konuşmamız gerekirken medyada sansür, baskı, kayyım atamaları ve kısıtlamalarla karşı karşıyayız. Şafak operasyonu sırası iki gün önce sabah erkenden Sözcü grubuna geldi. İktidar kendi suçlarının, yolsuzluklarının, fon diplemelerinin, kayırmacılıklarının halka duyurulmasını istemiyor. Şu anda cezaevlerinde düşünce ve ifade özgürlüğü kullandığı için siyasetçiler, halkın oyuyla seçilmiş milletvekilleri, akademisyenler dışında birçok sayıda gazeteci ve basın emekçisi grubu var. Sınır Tanımayan Gazeteciler tarafından 30 Nisan 2026 tarihinde yayınlanan en son 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye 180 ülke arasında 163'üncü sırada yer almaktadır; bu, bizleri üzüyor elbette. Nisandan bugüne durum daha da kötüleşti. T24'ten Halk TV'ye, oradan Sözcü'ye, internet ve sosyal medya mecralarına varan bir kayyım kısıtlama ve sansür saldırısı var. Türkiye'den daha kötü durumda olan ülkelere baktığımızda, Kuzey Kore, Eritre ve Yemen gibi ülkelerin sıralamasına düşmüşüz. Türkiye'yi bu lige mahkûm eden anlayış Türkiye'nin ve Türkiyelilerin yararına bir iş yapmamaktadır.

Bugün burada TRT'nin Sayıştay raporları gündemiyle bir aradayız ancak demokrasilerde etkili Sayıştay denetimi yapılabilmesinin ön şartı özgür medyadır. Basın ve ifade özgürlüğü yoksa Sayıştay da gerçek bir denetim yapamaz. Sözcü, Halk TV, T24 gibi kanal ve maceralara yapılan saldırılar 20 Temmuz OHAL darbesinin ve öncesinde 12 Eylül faşist darbesinin pratikleridir. İktidarı bu saldırıları durdurmaya, ifade ve basın özgürlüğünün önünü açmaya ve en önemlisi barış, demokratik toplum sürecinde provokatif olan bu uygulamalara son vermeye çağırıyoruz.

Değerli milletvekilleri, TRT'yi değerlendirirken öncelikle bu kurumun kültür ve sanat hayatımızdaki tarihsel yerini hatırlamak gerekir. Bir dönem TRT yalnızca radyo ve televizyon yayını yapan değil, ülkenin kültürel hafızasını derleyen, koruyan ve gelecek kuşaklara aktaran önemli bir kamu kurumuydu. Halk müziği ve sanat müziğinin nice usta sanatçısı TRT aracılığıyla milyonlara ulaştı, türkülerimiz ve ezgilerimiz ortak hafızamızın parçası oldu. Bugün bu kurumsal düzenin ve kamusal yayıncılık anlayışının büyük ölçüde kaybolduğunu görüyoruz maalesef. Tabii, bunlar yapılırken Türkçe dışındaki dillerin yok sayıldığı, hatta Kürtçe başta olmak üzere birçok kültür ve dilden aşırmaların yapıldığını biliyoruz ama bu TRT'den çok dönem iktidarının inkârcı ve asimilasyoncu politikalarının bir sonucuydu. TRT'yi iktidar aparatı olmaktan çıkartmamız gerekir, TRT toplumun bütün seslerine eşit mesafede durması gereken bir kamu yayıncısı olmalıdır, ancak son yıllarda kurumun iktidarın siyasi iletişim ve propaganda aracına dönüştüğünü görüyoruz, biliyoruz, bu da bizleri elbette üzüyor. Eskiden sadece TRT televizyonu varken Türkiye medyası ve basını daha çok sesliydi. Başta Kürt meselesi olmak üzere, sansür ve oto sansür hep vardı ama hem basında hem de yayında daha çok sesli bir görünüm vardı.

Şimdi, TRT dışında yüzlerce kanal var ama hepsi aynı şeyi söylüyor. Şimdi, seçim dönemleri başta olmak üzere genel olarak TRT'nin tüm siyasi partilere aynı oranda mikrofon ve kamera süresi ayırması gerekir. Sayın Genel Müdürüm, dinlerseniz memnun olurum. Gerçekten vergi alıp iktidarın propagandasını yapmak ahlaki, politik ve etik hukuku açısından sorunludur.

Değerli milletvekilleri, 1964'ten bu yana TRT'ye tek bir kadın genel müdür atanmamıştır. Şu an kadın daire başkanı sayısı toplam içinde bir tane, bölge yöneticileri ve birim sorumluları arasında kadın oranı çok düşük, yayıncılık gibi bir alanda bu kadar cinsiyetçi iş bölümü ayrışması bir zihniyet sorunudur.

Yine, TRT çok büyük bir KİT ama yasal engelli istihdam kotasını doldurup doldurmadığını bilmiyoruz. Ayrıca TRT'nin tüm yayınlarının işaret dili versiyonlarının da oluşturulması gerekiyor. İşaret dili sol altta küçük bir ekranda göstermek artık yetmiyor, işaret dili de bir ana dilidir Sayın Genel Müdürüm. Bu ülkede yaşayan yaklaşık bir milyon sağır ve işitme engelli için kamusal yayıncılık yapılması eşit yurttaşlık gereğidir. Sadece işitme engelliler için değil, tüm engel gurupları için kamusal, erişilebilir bir yayıncılık anlayışı kurmak lazımdır. Ayırımcılığa ve sağlamcılığa savrulan söylemlerin ortadan kaldırılması gereklidir.

Sayıştay raporları TRT'de iç kontrol ve denetim sisteminin tam kurulmadığına işaret ediyor. Aynı sorunların iki yıl üst üste raporlanması kurum yönetiminin sorumluluğunu daha da önemli kılıyor. 2023 raporunda karasal sayısal yayıncılığa geçişin yirmi yılı aşkın süredir tamamlanamadığı, program maliyetlerini gerçekçi hesaplayacak maliyet muhasebesinin tam uygulanmadığı tespit ediliyor. TRT'nin yüzde 10'u hissedarı olduğu Anten AŞ, 2012'den beri faaliyete geçememiş ve gelir yaratamamasına rağmen varlığını sürdürüyor; neden sürdürüyor, bunu da bilmiyoruz. Personelinin kadro çalışmaları ve personel mevzuatındaki eksiklikler de iki raporda devam eden sorunlar olarak kaydedilmiştir.

Çok dilli yayıncılıkta kanal ve radyo adlarının varlığı yeterli değildir. TRT Kurdî ve TRT Radyo Kurdî önemli olmakla birlikte Kürtçe yayıncılık yalnızca aile, gelenek ve kültür programlarına sıkıştırılamaz. Kürtçe konuşan yurttaşların haber, siyaset, bilim, eğitim, çocuk, kültür ve sanat içeriklerine kendi dillerinde erişmesi gerekiyor. Kurmanci, Zazaki ve Sorani yayınlar özgün içeriklerle güçlendirilmeli, her dildeki yayın saati bütçe, program çeşitliliği ve istihdam verileri açıklanmalıdır. Buradan soruyoruz: Kürtçe yayıncılığın toplam TRT bütçesi içindeki payı nedir, bu kadar mı olmalıdır?

Sayın Başkan, TRT'nin yeniden toplumun ortak sesi olabilmesi için siyasi iktidarlardan bağımsız, çoğulcu ve tarafsız yayıncılık anlayışına dönmesi şarttır. Kamu kaynaklarıyla çalışan TRT bir iktidarın değil, toplumun tamamının kurumu olmalıdır diyor, bütün arkadaşları saygıyla selamlıyorum.