| Komisyon Adı | : | SANAYİ, TİCARET, ENERJİ, TABİİ KAYNAKLAR, BİLGİ VE TEKNOLOJİ KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 18 .11.2026 |
ÖMER ÖCALAN (Şanlıurfa) - Teklifin enerji piyasası açısından en kritik ve sermaye lehine en kapsamlı imtiyazı barındıran maddesi 8'inci maddesidir. Türkiye'de "lisanssız elektrik üretim kavramı" başlangıçta yurttaşların, esnafın, KOBİ'lerin ve sanayicilerin kendi tükettikleri elektriği çatı veya tesislerinde üretmeleri yani öz tüketim ve şebeke üzerinden kayıp kaçak iletim yükünü azaltmaları amacıyla mevzuata kazandırılmıştır ancak özellikle 2014 ile 2019 yılları arasında bu mekanizma amacından tamamen saptırılmıştır. Lisanslı bir santral kurmanın gerektirdiği yıllarca süren ölçüm zorunluluklarından, ÇED süreçlerinden, sermaye teminatlarından ve TEİAŞ bağlantı yarışmalarından kaçınmak isteyen ticari yatırımcılar ortada gerçek bir tüketim tesisi olmamasına rağmen sembolik birer su pompası veya tarımsal sulama aboneliği üzerinden arazileri parselleyerek yan yana onlarca 1 megavatlık lisanssız güneş enerjisi santrali tarlası kurulmuştur. Bu yatırımcılar on yıl boyunca YEKDEM kapsamında devletten kilovat saat başına 13,3 dolar/sent gibi son derece yüksek ve döviz garantili bir fiyattan elektrik satışı yaparak ilk yatırım maliyetini katbekat amorti etmişlerdir. Mevzuat 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Lisanssız Elektrik Üretimi Yönetmeliği kurallarına göre lisanssız bir tesis esas itibarıyla kendi tüketimini karşılamak üzere kurulur ve ancak tükettiği miktar kadar elektriği şebekeye satabilir. Tüketiminin üzerinden ihtiyaç fazlası üretimi ise sisteme bedelsiz olarak vermek zorundadır. İlk on yıllık YEKDEM teşvik süresi boyunca devlet bu tesislerin ürettiği tüm elektriği koşulsuz satın almıştır ancak on yıllık süre dolduğunda bu kanun değişikliği yapılmasaydı ortada gerçek bir fabrika ve tüketim tesisi bulunmayan bu hayalet öz tüketim santralleri büyük bir ticari kapanla karşılaşacaktı. Kendi tüketimleri neredeyse sıfır olduğu için ürettikleri elektriğin tamamını ya şebekeye bedava vermek ya da çok düşük kısıtlamalar altında görevli tedarik şirketlerine devretmek zorunda kalacaklardı. Ayrıca, hukuken lisanssız statüde kaldıkları sürece Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) bünyesinde gün öncesi piyasadan elektrik ticareti yapamayacak, başka şirketlerle ikili anlaşma imzalayamayacak, santrallerinde kapasite artışına gidemeyecek ve tesislerini ticari bir üretim şirketi olarak devredemeyeceklerdi. Getirilen düzenlemeyle, öz tüketim maskesiyle kurulmuş bu ticari santrallere, 10'uncu yılın sonunda ceza veya mahsuplaşma zorunluluğu getirmek yerine öz tüketim maskesini resmen çıkarıp tam teşekküllü birer lisanslı elektrik üretim şirketi olma hakkı tanınmaktadır. Böylece bu şirketler, sıfırdan lisans almak isteyen yatırımcıların tabi olduğu hiçbir yarışma veya bürokratik engele takılmadan zamanında bedelsiz kapattıkları trafo kapasitelerini on yıllarca sürecek ticari lisanslara dönüştüreceklerdir. Anayasa Mahkemesinin önceki düzenlemeyi lisans alma bedelinin üst sınırının kanunda belirlilik taşımadığı gerekçesiyle iptal etmesinin ardından teklifte bu bedele EPDK tarafından belirlenen güncel birim yatırım tutarının yüzde 30'unu aşamayacak şekilde yasal bir tavan getirilmiştir. Yatırımı ilk on yılda döviz bazlı teşvikli zaten amorti etmiş olan şirketler, güncel kurulum maliyetinin en fazla yüzde 30'u kadar bir geçiş ücreti ödeyerek önümüzdeki yirmi ila otuz yıl boyunca sıfır yatırım riskiyle serbest piyasada elektrik satma imtiyazına kavuşmaktadır, üstelik gelir modelinde de şirketlere garantili bir tavan sunulmaktadır. Tesisler, elektriği serbest piyasada satacak, yalnızca saatlik piyasa takas fiyatı güncel YEKDEM fiyatını aşarsa aradaki farkı YEKDEM'e ödeyecek yani güncel YEKDEM tavanına kadar olan tüm yüksek piyasa gelirini hiçbir tüketim şartına bağlı olmaksızın kasasına koyacaktır. Ayrıca, lisanslı statüye geçen bu santrallar artık kapasite artışı yapabilecek, depolama yani batarya tesisi ekleyebilecek ve şirket hisselerini piyasada yüksek değerlemelerle sabitleyecektir.
Kanun teklifinin metninde ve gerekçesinde de bu maddeyle lisanslıya geçebilecek tesislerin toplam kurulu gücüne veya sayısına dair tek bir veri dahi paylaşılmamıştır. Ancak TEAŞ ve EPDK'nin tarihsel kurulu güç istatistikleri incelendiğinde tablo daha net ortaya çıkmaktadır.
Tüm bu nedenlerden dolayı teklifin metinden çıkarılmasını talep etmekteyiz.
EDNAN ARSLAN (İzmir) - Başkanım, bir Sayıştay temsilcisi var.
BAŞKAN MUSTAFA VARANK - Konuşturacağım, siz önce önergeyle ilgili konuşun.
EDNAN ARSLAN (İzmir) - Olur Başkanım.
BAŞKAN MUSTAFA VARANK - DEM PARTİ bunlara lisans verilmesine toptan karşı, öyle anladım ben.
MUSTAFA HAKAN ÖZER (Konya) - "40 bin tesisi çöpe atın." diyorsunuz.
ÖMER ÖCALAN (Şanlıurfa) - Ya, çöpe atmayın da yani şimdi komple lisans verilmesi de...
MUSTAFA HAKAN ÖZER (Konya) - Çok büyük bir cazibe yok orada zaten.
EDNAN ARSLAN (İzmir) - Olur mu ya, yapmayın ya.
ÖMER ÖCALAN (Şanlıurfa) - Nasıl?
BAŞKAN MUSTAFA VARANK - Neyse, DEM öyle düşünüyor, herkesin kendi fikri var yani.
ÖMER ÖCALAN (Şanlıurfa) - Bakınız, zaten kural dışı kurulan tesisler var Ednan Vekilim, kural dışı. Geçen dönem biz burada bunu konuştuk, adam fabrika açmış, tavuk fabrikası ya da bir dolap koymuş oraya, fabrikanın üstüne kurmuş sistemi, çevresine, bahçesine, sağına, soluna ama tek bir üretim yok. O panellerin oraya konulmasının amacı nedir? Fabrikasında elektriğini tüketecek...
EDNAN ARSLAN (İzmir) - Ağabey, yeşil elektrik, yeşil enerji...
BAŞKAN MUSTAFA VARANK - Neyse, siz aranızda tartışırsınız sonra.
Sizin meramınızı anladık biz Sayın Vekilim, bu da bir düşüncedir.
ÖMER ÖCALAN (Şanlıurfa) - En önemli düşünce bu, kural dışı yapılmış.