KOMİSYON KONUŞMASI

SÜREYYA ÖNEŞ DERİCİ (Muğla) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, kıymetli bürokratlar; hepiniz hoş geldiniz.

Değerlendirmelerime başlamadan önce Dışişleri Bakanlığı bütçesinin hayırlı uğurlu olmasını temenni ediyorum.

Sayın Bakan, sizin de malumunuz dış politikada en ağır kayıplardan biri muhataplarınızın size duyduğu güveni kaybetmenizdir çünkü bir ülkenin kurumlarının nasıl işlediği, hukuka ne ölçüde bağlı kaldığı ve kendi vatandaşlarına nasıl davrandığı da uluslararası güvenilirliğinin belirleyici unsurlarındandır. Türkiye'nin jeopolitik önemini ve stratejik kapasitesini tartışmıyorum ancak stratejik öneme sahip olmak ile güvenilir bir ortak olarak kabul edilmek aynı şey değildir. Birincisi coğrafyanızın ve imkânlarınızın, ikincisi devlet yönetimindeki tutarlılığınızın sonucudur. Muhalif siyasetçilerin, gazetecilerin ve seçilmiş belediye başkanlarının uzun süre tutuklu kalması, televizyon kanallarının yönetimine müdahale edilmesi ve seçimle kazanılan belediyelerde siyasi iradenin değişmesi uluslararası muhataplarımız açısından münferit gelişmeler olarak görülmüyor. Adalet Bakanlığının yöntemleri sizin Bakanlığınızı bire bir etkiliyor, zira ülke itibarımız zedeleniyor. Aynı şekilde, kötü yönetilen bir ülke ekonomisi de Bakanlığınızı direkt ilgilendiriyor. Yaşadığımız gelişmeler, Türkiye'de hukukun üstünlüğünün sorgulanmasına neden olan bir bütünün parçaları olarak değerlendiriliyor. Tutuklama cezalandırma yöntemine dönüştüğünde ve seçmenin iradesi fiilen karşılıksız bırakıldığında artık yalnızca davaları değil devletin hukukla kurduğu ilişkiyi tartışıyoruz. Nitekim, 4 Kasımda yayınlanan Avrupa Komisyonu Türkiye Raporu'nda da demokratik standartlar, yargı bağımsızlığı ve temel haklara ilişkin ciddi değerlendirmeler yer alıyor. İktidarın dış politikasına yönelik görüşlerimizi, eleştirilerimizi, değerlendirmelerimizi Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda zaman zaman dile getiriyoruz. Örneğin, en son Mekke Ortak Savunma Anlaşması için Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan'la iyi ilişkiler geliştirmesinin, savunma sanayisinde iş birliği yapmasının önemli olduğunu ifade etmiştik. Ancak iş birliği geliştirmekle başka devletlerin güvenlik sorunlarına ilişkin askerî sorumluluk üstlenmek aynı şey değildir. Suudi Arabistan'ın, İran ve Yemen bağlamındaki güvenlik hesaplarıyla Türkiye'ninkiler aynı değildir. Pakistan'ın Hindistan'la ilişkilerinden kaynaklanan riskleri de kendiliğinden Türkiye'nin güvenlik önceliği hâline gelmez. Anlaşmanın onaylanması doğrudan asker gönderme kararı olmayabilir ancak bugün kabul ettiğiniz askerî yükümlülüklerin yarın doğurabileceği siyasi baskıları yok sayamazsınız. Hükûmetler ve bölgesel dengeler değişebilir, devlet adına üstlenilen yükümlülüklerin sonuçları ise devam eder.

Sayın Bakan, dış politikamızın doğrudan vatandaşlarımızın hayatına yansıyan sonuçlarına da bakmak zorundayız. Bugün Türkiye'nin gençleri dünyanın saygın üniversitelerinden kabul alıyor, akademik başarılarıyla burs kazanıyor ancak büyük bir kısmı vize randevusu bulamadığı veya başvurusu reddedildiği için eğitimine başlayamıyor. Ancak mesele yalnızca öğrencilerimizin yaşadığı mağduriyet değildir. Uluslararası fuara katılmak isteyen iş insanlarımız, bilimsel toplantıya davet edilen akademisyenlerimiz, yurt dışındaki ailesini ziyaret etmek isteyen vatandaşlarımız da aynı belirsizlikle karşı karşıya kalıyor. Türk vatandaşlarının yurt dışına çıkabilmek için böylesine ağır bir bürokratik engelle karşılaşması artık münferit bir konsolosluk meselesi olmaktan çıkmıştır. Elbette, vize kararları ilgili ülkelerin yetkisindedir ancak Dışişleri Bakanlığının görevi de bu sorunları yalnızca muhataplarına iletmek değil, vatandaşlarımız lehine somut sonuç almaktır.

Sayın Bakan, gelinen noktada sorularımızın yanıtlanmasının milletimizin bilgilenmesi açısından önemli olduğunu değerlendiriyoruz. Bir ülkenin uluslararası itibarı ve dış politikasının güvenilirliği o ülkenin demokrasi ve hukuk devleti anlayışından bağımsız değerlendirilemez. Bu çerçevede, muhalif siyasetçilerin, gazetecilerin, seçilmiş belediye başkanlarının ve belediye bürokratlarının uzun süre tutuklu kalmasını, tutuklu yargılamanın giderek esas hâline gelmesini yabancı muhataplarınıza nasıl açıklıyorsunuz? Hukukun üstünlüğü ve demokratik standartların dış politika güvenilirliğimizi doğrudan etkilediği açıktır. Türkiye'nin iç politikasında yaşanan gelişmelerin uluslararası ilişkilerimize ve diplomatik itibarımıza yansımalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?